IBRAHIMA na ISYAKA

                                     Abou  na  Karim

wakosoma yi hadisi ya

IBRAHIMA  na  ISYAKA

Wantru wakokiya zi ngawo za mindru zawo wakati wa dunga yi ndziya ha huheya harimwa mlima mrututu wukawo wuheya harimwa yi horizon.  Baba avingi wu moro na li sembeya.  Wu mwana avingi zi nkuni.  Waka wa lishi wantru wa hazi wawo wu nyuma.  Kawaka wa lazimu wa dungana na muntru ha huheya mlimaju.

Kawalaguwa hanguvu.  Wakati wusangedzeha na li juwa lisala swafi.  Mwisoni wu mwana kashindra astahamili amudzisa bahe:  “Baba?”

“Naen, mwana wangu.”

“Rina zi nkuni na wu moro, basi la havi li gondzi la hu woha ha hu towa yi fidiya?”

Baba arenge muda mwengi kabuli ya humdjibu:  “Mungu atsotowa li gondzi la yi fidiya, mwana wangu.”  Baba asikitiha kabisa abuzu aruwazi.

Isiyaka akobuza ha hu mwangaliya bahe kakila wakati na waye amayizi huka amba vwa ntrongo kayisi fetre.  Aka na hadhwabu na fikira nyengi.  Ha humstahi bahe aruwazi.

Hu waswili yawo, Ibrahima amwambiya wu mwana:  “Wunu de mlima Mungu atsahuwa, Mwana.  Vwa mawe kiyasi ya hu midza li bako la hutowa sadaka.”

Isiyaka ahensi zi nkuni monsi aandrisa hu wundra li bako la hu woha li gondzi ha hu towa yi fidiya ju la Mungu, amurengeya bahe ya mawe malibwavu, kakotsaha bahe angiya yela mana aka mtrumuhu kabisa. Akojuwa yi namna ya hu fanya li bako mana  kayaka de yi viyaji ya handra wa fanyawo ntrongo zini.  Ka renga wakati mwengi ha hu fanya li bako.  Wa triya zinkuni, waka tayari ya hu woha li gondzi ha hu towa yi fidiya.

Isiyaka amwangaliya bahe.  “Baba, li bako la yi Fidiya la tayari, li gondzi la de havi?”

Yini yika de yi suku ya handra Isiyaka awona wu sikitifu harimwa wuso wa bahe wakati akowana ha huziya ya matsozi yakomushuka.  Ibrahima atsengeleya ju la wu mwana wahe.  A mwangiha mihono midziro hari mwa ya mayega yahe.  Matsozi yandrisa humshuka ata yamlodzo yi zi ndrevu ndjewu.

“Bangu?

“Mungu asitsaha wuni towe fidiya ju lahe, mwana wangu”  Ibrahima  kakoshindra a towa ata ya makalima.  Li ji lahe kalakolawa.

“Bangu!  Mana ntrini?”  Yi nkorome ya Isiyaka yika yi haya. Yi roho yahe yika yi trawa.  Harimwa muda mshashi kako hedza mpumu.

“Ha wu shahidi huka amba nitsomutuen Mungu harimwa zi ntrongo piya aniamurishawo yi lazimu nihutowe fifdiya, mwana wangu.”

Rohoni ha Ibrahima akojuwa huka Mungu akanandziya ya humvitsa.  Ibrahima akomwamini Mungu vwamoja na yi roho yahe piya mana akomuvendza kabisa.

Nayika Mungu asitsaha Ibrahima atowe wu mwana wahe fidiya yaanni humtowa roho abuze amuvudze mawuri fidiya ya shinyama sha wohwa, atsoyifanya lahukana yini ntrongo ndziro kabisa yi fanawo na hutowa yi roho.

Mungu wu vendza wu tuenvu na Ibrahima kakofikiri hu yendra kinyume na Mungu a yenshiwo, akojuwa huka amba Mungu waye wa kweli, waye wa dayima, bila kaparo buza.  Mungu aka arongowa huka yi damu ya Ibrahima kayina hu hasibiliha na zi kabila piya za duniyani zi tso neyenmesheha hasibabu ya yi mizi yahe. Aka na waminifu huka Mungu atso tsimidza yi miyandi yahe lahukana Mungu mtukufu atsomuregeza wu mwana wahe duniya bayisha ayisa afu.

Vuka vumujiliya fikira suku yile. Akojuwa huka Mungu mtukufu kavendze fidiya mawuri de yini. Wakati wantru wakotowa wu wana wawo roho ha sibabu ya Mungu wantrambo.  Mungu kasifanya ntrongo dewuyo-wuyo? Mungu waye mutwaharifu hari mwa tabiya.  Kana hu fanya zi tabiya za wu wantru wakoenbudu ya masanamwe.  Yilazimu yike amba ana fikira zangina. Ibrahima amwamini wu Mungu yikawo de akomujuwa kabisa.  Haheju Mungu waye azidi Mungu.  Mungu de mwandzaniwahe; de wu mwaminifu wahe, mwandzani wa mahaba wahe.

Isiyaka akensi bavuni mwa li bwe karibu na vahano akojo tolwa fidiya.  Ibrahima atsengeleya ha hu kensi bavuni hahe.  Harimwa muda mwengi wakens vale,kawakolaguwa,mawuri wakomulindra Mungu avelehe li gondzi la hutowa yi fidiya.  Isiyaka aka amenyeha yi roho ha fikira. Kaka na mtrumshe; kaka na mwana bila mjuhu.  Namna ntrini de zi nishani za duniyani piya zitso barikishihawo hasibabu ya yi damu ya Ibrahima nayika kavwasi mwana?  Awu kawaka wayelewa wu mwana Mungu aka atowa yi miyandi huka atso tsonga zi nishani zi barikishihe?  Mayesha yahe ya lazimu yakadze kifu.  Yisilazimu yike amba Mungu aka na fikira zangina. 

Isiyaka amwangaliya bahe yi namna asikitihawo, amwangiha yi mihono harimwa ya mayega.  Arongowa “Bangu.  Narifanye zizo Mungu atsahawo.  Nifunga wuni hedze wuju mwa zinkuni.  Mungu atsohuva zinguvu yile wutsimidze yi ntrongo a hwamurisha.”

Baba a renge yi ngwe amufungu wu mwana amuhedza wuju mwa zinkuni.  Be akofanya mpolempole.  Amubaya wu mwana wahe ya matso ha hu mwangiha wu muhono wa potro, a nyongowa li sembeya kali ha wu muhono wa kumi.  Yi mizi ya muhono wahe yika yi limbiha.  Hari mwa muda mshashi wu muhono wahe wuka wu ziya, ka wakoshuka bila hu heya...

Wu vahano yikawo de waka, vuka mawuri vungiya mwendje, vushuku na mpevo wakati wule.   Mwili wa Isiyaka na wa Ibrahima yika mawuri yifu majandze, wakati wuwo vu lawa ji mbinguni:  ‘Ibrahima! Ibrahima!  Wusimuwe wu mwana waho!  Avasa tsikubali huka wawe wumuriya Mungu, mana kwaniziliya ata wu mwana wumoja waho!’ 1

Ibrahima alishi li sembeya ha hu ranga mabavuni.  Hahu muvira bahe Isiyaka awono gondzi la sama hari mwa ntrandri.

“Ngaliya hule, Bangu!  Mungu atowa yi fidiya!”  A shemeledza ha li ji lahe piya ha hurongowa.  “Mungu atowa li gondzi, mwana wangu!” arongowa Ibrahima ha huliya na hutseha.

Wu wayili wa namuwa li gondzi vahano laka lasama walifungu, wa lihedza wuju mwa zi nkuni na wawo wako muswifu Mungu na hu mutukuza.

                        

“Hadisi yini ndzuzuri!” Karim a rongowa. “Wawe wu juwa hutowa hadisi swafi, Abou!  Be vwa wana ntrongo wa shashi tsawayelewa.  Mana ntrini Mungu mtukufu amtsongesa Ibrahima aka karibu na hutowa wu mwana wahe yi roho wakati wuwo amuziye.  Kusona huka amba kayisina mana?”

“Nayika muntru asangaliya tu yi hadisi atsojuwa arongowe halilo,” Abou adjibu.  “Be yi hadisi yini yisitsaha yi rongowe ntrongo nyengi.  Ha hwangaliya Ibrahima humtowa fidiya wu mwana wahe Isiyaka, yi hadisi kamili ya Muhuyizi de yi rongolawo.”

“Namna ntrini de wu rongowawo halilo?” Karim adzisa.

“Ibrahima aka ambilwa: ‘Renga wu mwana wu moja waho Isiyaka yikawo de wu muvendzawo’. 2  Ya Makalima matukufu ya rambiya: ‘Mana Mungu avendze wu limengu, ata atowa wu mwana wu moja wahe, amuveleha ile pare kula muntru amuaminiwo asangamiye, be ake na wu hayati mukamilifu kawuna mupaka’.” 3

“Wu yelewa Karim, yi hufa ya Insa yiyo tsi ntrongo yikawo yi hidjiri tu namna yiyo, Baba aka ayitayarisha nyangu hale.  Baba a towa wu mwana wahe mana waye wu vendza wu binadamu na hu tsaha a wuhuyi. Swahaba lakoyiriwa Yahaya a rongowa yi namna yini: ‘Hari mwa ya mahaba yani, tsi huka amba wasi wu muvendza Mungu, be Mungu wu rivendza, aveleha na wu mwana wahe aje ake de mubadala wa ya madhambi yatru’.” 4

Abou a yendreleya ha hwaledza: “Ha mayeledzewo zayidi Isiyaka aka adzalwa ha yi namna yahe wekewahe. Insa aka adzalwa ha yi Roho Ndzitwaharifu ya Mungu.  Wu wayili waka wa dzalwa ha miyandi Mungu aka atowa. Isiyaka akondro tolwa fidiya ha hu wohwa ha moro.  Fidiya ya hu wohwa yiyo fidiya ya madhambi. Nahana ya makalima ya Yahaya mbayishizi wakati amuwona Insa akomujiliya, a rongowa:  ‘Tsilo sadaka la Mungu liliyo mufano moja na wu mwana gondzi atolwawo sadaka.  Waye de atowawo ya madhambi ya li duniya.’  5

Yini fikira yangina. Mungu a huyi wu mwana wa Ibrahima na yi mawuti.  Be Insa waye a yendre ata afu.  Be wakati atsimidza yi ntrongo aka avelehwa nayo, aka atolwa hari mwa li kaburi yikawo de aka a dzihwa ha hu heya mpevoni.  Mawuri de halilo Isiyaka aka avinga yi zinkuni wakati akondrotolwa fidiya, de yi namna Insa aka avinga wu mswalaba wa mwiri wakati akondro tolwa fidiya.

“Wuyelewa avasani yi ntrongo yakotswaha yi rongolwa harimwa yi hadisi ya Isiyaka?”  Abou amudzisa.

“Nisfikiri huka amba tsi yelewa” Karim a rongowa. “Mungu ako ranyesa huka aka na mpango wa hu fanya ntrongo yangina wakati wu jawo.”

“Ewa,de halilo.  Ibrahima amuvingi Isiyaka hari mwa mulima wa mawe yikawo Mungu aka amwamurisha ha hu towa fidiya wu mwana wahe, na ju la yi shitrendrwa shini Mungu aka a rongowa huka, ‘Vwa suku nitso tsahuwa mulima wa mawe wangina yikawo nitsotowa fidiya wu mwana wangu hasibabu de ya madhambi ya wu binadamu, mana wami wu vendza wu binadamu, nisi tsaha wa regeye hanguju.”

Karim aka na furaha kabisa.  “Yini habari ndzuzuri kabisa! Tsaparo yelewa yi hadisi ya Ibrahima na Isiyaka namna yini.”

Vwa nyengi, Abou a rongowa:  “Li gondzi kalaka gondzi tu be gondzi mtrubaba.  Wakati Mungu amumba Moussa li sharutu la yi fidiya, a mwambiya huka li gondzi layi fidiya li lazimu like gondzi mtrubaba, like na nguvu, like dzuzuri.  Ntrongo yini yako murongowa de Insa yiliyo amba waye de wu muntru yikawo amba kaka na madhambi bila kaka na mtrumshe.”

“Yi fidiya ya hu wohwa ntrini swafi?”  Karim akotsaha ajuwe.

Yini yika fidiya ya dhambi.  Muntru yikawo akotsaha a towe fidiya hasibabu de ya madhambi yahe aka a farudhuwa avinge gondzi ayendrenalo ha wu imamu.  Akwangiha wu muhono wahe hari mwa yi shitswa sha li gondzi ha hu rongowa, ‘Li gondzi lini lisifa badala ya wami ha huliva ya madhambi yangu’. Yi ntrongo yini yako fanyishiha mara miya na miya  na miya kakila suku.”

“Yisilazimu riyifanye tsena?”  Karim adzisa.

“Karina hu fanya tsena ntrongo yini. Insa aka de yi fidiya ya mwiso. Wakati insa atolwa fidiya, yi fidiya ya zinyama yi kadza kifu. Ya Makalima matukufu ya rongowa,  ‘Manayika yilazimu huka rike na Imamu mtukufu, kaka na madhambi bila roho mbovu, atukuziwa na Mungu. Kako tsaha ntrongo mawuri de ya ma Imamu ya saliya, hutowa fidiya kakila suku ha sibabu de ya madhambi yahe vwa moja na wu wantru wahe; afanya ntrongo yini mara moja basi be yi tosho wu wakati adjitowa fidiya ha sibabu ya wu binadamu’.” 6

“Ha zizo, Insa arenge ya madhambi ya wu wantru piya yile wanadamu wasike na madhambi?”

“Anha, kayakoma,” Abou ayeledza.  “Wusi nahana muntru aka a towa li gondzi fidiya ha huli badili naya madhambi yahe?  Ntrongo de wuyo wuyo na Insa.  Muntru akubali yi fidiya Insa ayitowa hasibabu ya waye, wuwo atso swamihilwa ya madhambi yahe.

Yahaya azirongowa namna zinzi:  ‘Nayika risendra harimwa wu wewu, mawuri de halilo amba waye a hari mwa wu wewu, rike na nkonyo ndzima, na yi damu ya Insa wu mwana wahe yi woso ya madhambi yatru piya. Nayika risirongowa huka karisina madhambi, vavo risidjihada de wasi, na zi kweli kazisi hatruju. Nayika ritsaha mswamaha wa ya madhambi yatru, waye mwemwa wa kweli wa hu riswamihi ya madhambi yatru piya na hu ribandzusa na zi tabiya za pewu.  Nayika ri rongowa karaparo fanya dhambi, vavo risi mufanya munafiki, na ya makalima yahe kayasi na wasi.’7

‘ Be wu wantru yikawo de wa mukubali, wa amini na li dzina lahe, a wava wu shindzi wa huja wa rendrehe wana wa Mungu…’ 8

“Ha zizo, Namna ntrini de nitso tsahawo mswamaha wa ya madhambi yangu?”

“Yi lazimu wu mwambiye Mungu mana asiyenshi, wutsojuwa wu hadisi na waye halilo wu tsahawo na kakila wakati wu tsahawo mawuri de halilo ri hadisio wasi na wasi.  Lisha ni hwaledze yi namna wa lazimu wu fanye.

‘Mungu wu yenshiwo, nisi hutukuza mawuri de Mungu wa kweli ayenshiwo, anivendzawo ha kweli ata wu towa wu mwana waho aje afe mubadala wangu.  Tsi kubali yi fidiya Insa ayitowa ha sibabu de ya madhambi yangu. Tsi kubali huka amba wami muenswifu.  Marahaba Insa yivo wakubali wafa badala ya wami.

Marahaba yivo wani swamihi ya madhambi yangu wani fanya murahafu, hahu rumiya yi damu yaho.  Tsi hukubali wuke de muhuyizi wangu.  Makalima yaho ya rongowa huka wu nimba wu shindzi wa huja nike mwana waho wakati nitso hukubaliwo na huamini li dzina laho.Tsi amini li dzina laho.  Amen’.”        

                            

1Genèse 21:11-12;  2Genèse  22:2;   3Yuhani 3:16;  41 Yuhani  4:10;  5Yuhani 1:29;  6Mahebraniya  7:26-27;  71 Yuhani 1:7-10;  8Yuhani 1:12.

Ismaila, mwana wa Ibrahima

             Ismaila,  mwana wa Ibrahima

Yika wujoni wandzani wayili Abou na Karim, waka wakensi karibu na yi bahari wako hadisi.

“Namna ntrini de Ibrahima ashindra apara roho yahu mtowa wu mwana wahe, Ismaila dagoni?” Karim adzisa.

“Wu juwa yi manha Ismaila akanayo wakati Ibrahim amutowa dagoni vwa moja na manhe Hadjara?” Abou akofanya wu tunduzi.

“Anha, tsisi juwa.  Aka na manha mingavi?” Karim akotsaha ajuwe.

“Yi Taourata yi rongowa huka, ‘Ibrahima aka na manha thamanini na sita(86) wakati Hadjara amudzaliya Ismaila.’ Wakati Ibrahima akana manha tuswini na shendra(99),Mungu amuvenushiya Ibrahima ha humnahanidza huka mtrumshe wahe Sara atso dzaya mwana baenda ya mwanha.” 1

“Vavo Ismaila aka na manha 14  wakati Isiyaka a dzalwa,”  Karim arongowa.

“Wakati ntrini basi de atolwa dagoni?”

“Baenda ya manha miraru, harimwa yi manha kumi na saba yahe, wakati Isiyaka aka atsindzwa dziya. 2   Kayaka de yi viyaji ya handra manhe ahilawa dagoni ha Ibrahima.” 

“Wakati wa handra wuka de wu vi?”  Karim aka ashanga.

“Kabula ya Ismaila hu dzalwa yika yi rongolwa harimwa yi  Taourata huka,  Hadjara aka amumira Ismaila na waye aendrisa hu murenga Sara chefu wahe shinamuna.  Ha zizo Sara amurenge shinamuna wajawu ata a trawa dagoni, be Mungu amjiliya ha humsayidiya ata amureeza Hadjara dagoni ha Ibrahima.  Yi lazimu ri some yi hadisi kamili harimwa yi shiyo sha handra sha yi Taoureta chapitre 16.

‘Malayika ya Mungu yika yi mupara Hadjara bavuni mwa shisima harimwa arudhi ndribwavu kayaka na wantru, shisima shiliyo harimwa yi ndziya ya hwendra shur. 

Na yi malayika yi rongowa,  “Hadjara, mrumwa wa Sara, wu lawa havi wu sendra havi?” 

Amwambiya, “Tsimutrawa shefu wangu Sara.” 

Yi malayika ya Mungu yi mwambiya, “Regeya ha shefu waho, wendre wa mutwien.” 

Yi malayika ya Mungu yi mwambiya tsena, ‘Nitso fanya wu wana waho wengi ata kawana wu hasibiliha.’  Na yi malayika ya Mungu yi mwambiya, ‘Fahamu, wuna mwana, na wawe wutso dzaya mwana mtrubaba; yi lazimu wu mwire Ismaila; mana Mungu amumba taenbu nyengi harimwa zintrongo wuzi yenshiwo.  Atsoka mawuri mpundra nyeha ya mwanadamu, atsoka na wengefu ju la wu wantru piya na wantru watsoka kinyume naye.’

Hazizo Hadjara ayiri li dzina la wu Mungu aka amurongodza, Mungu awonawo, adjidzisa, ‘Kwelu tsimuwono Mungu na wami tsalawa yi roho baenda na muwona?’3

“Vwa ntrongo muhimu tsiyani kaya lazimu rayi tumpidza.  Hadjara aka ajuwa huka tsi malayika weke de yako laguwa na waye.  Aka ajuwa amba de Mungu wa kweli ayenshiwo.  Amumba li dzina; Muntru a niwonawo.

Yi venuha hatruju huka amba tsi malayika tsi de ya tso towa miyandi:  Nitsohuva wajuhu wengi ne kavwasi ata muntru atso shindrawo awahasibu.  Ismaila aka de wu mwana wa handra aka a rongolwa harimwa ya makalima matukufu ya Mungu aka a volwa dzina la lawa ha Mungu kabula ya hu dzalwa na yi faswiri ya li dzina lahe:  Mungu waye wu kiya.  Dzina lini kaliana hu badiliha na yi damu yahe yaenni de wu wajuhu wahe Mungu wu wakiya ayina wakati wa muliliyawo ha hu tsaha wu huyizi yaenni mswamaha way a madhambi yawo.”

“Yini habari ndzuzuri kabisa!” Karim arongowa.

“Be nisifikiri huka amba tsindzuzuri bahe humtowa dagoni lahukana aka na maha 17.  Kaka na mahaba na waye?”

“Ewa, aka na mahaba na waye.  Ripara wana ntrongo wendza mana watsorisayidiyawo ha hu yelewa yi hadisi.  Wakati Ismaila aka na manha 13, Mungu aka amujiliya tsena Ibrahima ha hu mujidza yi miyendi aka amumbayo kabula yi hu dzalwa ya Ismaila:  ‘ Mwana atsolawawo hahoju atsoka de wu mwarata waho’ 4 

Harimwa yi manha 13 ya vira Ibrahima akofikiri huka wu mwana akomurongowa de Ismaila.  Amuvendze swafi amuleye fetre.  Ibrahima aka amwaledza wu mwana wahe Ismaila yi miyendi Mungu aka amumba ne de hu barikisha li duniya kamili hasibabu de yi damu ya Ibrahima.  Mungu amujilia Ibrahima ha hu mwambiya mtrumshe waho Sara atso dzaya mwana mtrubaba.  Ibrahima amayizi huka amba aka afanya nayi.  Wu mwana wa miyendi aka arongolwa na Mungu atso dzalwa baenda ya mwanha. Ibrahima ako muwoneya Mungu haya ata anyama monsi:  ‘Djeli yika amba Ismaila ako yenshi ju mwa zi baraka zaho!’ 5  Vavo Mungu aka amudjibu,  ‘Ju la Ismaila, Tsika tsihukiya.  Katayari, tsimutukuza, na wami nitsomufanya ake na mavuna mengi, atso dzaya na wana wengi. Atso dzaya mazefu kumi na wayili, na wami nitso mu fanya ntsi ndribwavu.’6

“Yi miyendi Mungu aka amumba Ibrahima yika miyendi ya damu na hu tahiriwa mawuri mfano wa miyendi ndzitwaharifu bayina ya makungu manyo mayili wakati wa vana wahandi ya ntrongo.  Ya makalima ya Mungu ya rongowa:  Ibrahima na wu mwana wahe Ismaila waka wa tahiriwa suku moja’.7  Kakila kalmia Mungu arumiyawo lilo wuka na mana.  Akotsaha li duniya piya li juwe huka amba Ismaila aka arumiwa harimwa yi miyendi ya damu yini kayina mupaka.”

“Ntrongo ntrini de yi tsahawo yi rongolwa?” Karim akotsaha ajuwe.

“Yi sitsaha yi rongowe huka amba vwa suku Mungu atsotra damu ha huhuyi wu wajuhu wa Ismaila.”

“Yika mbovu Ibrahima humlola Hadjara ake de mtrumshe wahe?”  Karim adzisa.

“Kayaka mbovu harimwa yi shariya shaka wu wakati wuwo, be ju la yi ndziya ya Mungu yiyo mbovu.  Mungu kaparo mwambiya Ibrahima a lole mtrumshe wa vili.  Muntru huka na wantruwashe wayili yiyo  taembu.  Mungu waye wu vendza muntru ake na mtrumshe wu moja mawuri de halilo aka amuwumba Adam na Hawa harimwa yi jardin ya Eden.  Tabiya na wu tamaduni zizo tsi de za lazimu ri dunge be de zintrongo Mungu arienmurisha.”  Abou amwaledza.

“Ntrongo ntrini de yaka ya muhidjiriya Ismaila wakati bahe aka amudumbidza dagoni?”  Karim akotsaha ajuwe.

“Vulishiya!  Wusi hukumu?  Tsisi fikiri huka amba Ibrahima akotsaha amutowe wu mwana wahe Ismaila dagoni!  Wakati Sara aka amwambiya Ibrahima amtowe Ismaila dagoni mana Ismaila akomtaenbisha yi suku wako sherehi yi hutsindzwa wu mwana dziya, yi Taourata yi rongowa: Humtowa Ismaila dagoni yika tabiya ya pewu ju la Ibrahima, mana aka de wu mwana wahe.  Mungu amujiliya Ibrahima tsena ha hu mwambiya asike na wu hafilifu na Ismaila.7  Mungu atso mubarikisha Ismaila.  Be wakati de wuwo wuwo Mungu amwambiya Ibrahima zintrongo.  Yi mbiya yikawo yakomlaguwa de Insa amba atso barikisha li duniya, yitso lawa ju la yi damu ya Isiyaka.” 8

“Hali Isiyaka aka borwa raha na Ismaila?”  Karim adzisa.

“Anha kayisi rongowa amba deni de aka borwa na deni de kaka.  Mtrume Isaya arongowa huka zi ntrongo ndzuzuri rifanyawo zizo sawa na nkandzu yendza ntrontro (Isaya 64:6).  Mungu aka atsahuwa yi irham ya Isiyaka na yi arudhi ya Israila na mana.  “Ju la Isiyaka na yi arudhi ngatiti ya Israila wu mhuyizi wa wu binadamu piya adzaliwa na yi arudhi yini yi rendreha de wu harimwa li duniya, na Insa atsoregeya mawuri mfawume hahujo hukumu li duniya.”

“Ya mayahudi wawo wa yisa wa huyiwa mana Mungu aka atsahuwa yi arudhi na Isiyaka?”

“Anha, kavwasi ata muntru wu moja atsoshindrawo adjihuyi ha hu fanya ntrongo ndzuzuri.  Ya mayahudi wa lazimu wa mukubali Insa ake de muhuyizi wawo mawuri de halilo wu wantru piya wa lazimu wa mukubali.” 

Baulusu mrumishi wa Insa Kiristi a rongowa harimwa yi shiyo sha Maromu 11:25:  ‘Wananyangu, vwa faraha iliyo amba mara ya handra Mungu aka aitriya sirini, badi avasa aja aivenuwa, na wami nisutsaha muijuwe, ile pare musudzione amba wanyu de wendza zi ankili.  Na faraha iyo tsini, amba baaendwi ya I Israila, iyo kaikiri uamini.  Wafnyishiha amba wao na zitswa ziyi ata mupaka i indadi kamili ya u wantru wa zi nishani zangina yaka yahentsiwa, ingiya harimwa utawalizi wa Mungu…’

“Harimwa zi suku za mwiso zini risi wona wantru wengi yikawo walawa harimwa yi irham ya Ismaila wa muyelewawo Insa nahu mukubali ake de muhuyizi wawo.  Na rendreleye na yi hadisi ya Ismaila.  Ibrahima aka amumba Hadjara na Ismaila kiyasi ya shahula shahuwatosha ata wa waswili harimwa yi shisima.  Na Hadjara kaka amayizi wu vahano vale.  Wakati amayizi huka amba kakoyelewana na Ibrahima amulishi Ismaila dagoni ha hwendra vahano mbali akensi na huliya.  Malayika ya Mungu yi mujiliya, wusi fikiri amba yi malayika yika yi mwambiya Hadjara ntrini?”

“Nisi fikiri amba yi malayika yi mwambiya, ‘Wusiliye, Hadjara, Mungu asihukiya!’”  Karim adjibu.

“Wu fikiri fetre! Ya makalima matukufu ya Mungu ya rongowa:  ‘Malayika yi mwambiya, ‘Ntrongo ntrini de yi hutaembishawo, Hadjara?  Wusi riye, mana Mungu ayisa akiya li ji la wu mwana waho, vahano aliyo’. 9  Wusi dale amba mana ya Ismaila yiyo ‘Mungu wu kiya’.  Mungu asikiya yi shundri sha wu wajuhu wa Ismaila wakati wa liyawo ha hu tsaha mswamanha wa ya madhambi yawo.  Mungu amwanyesa Hadjara shisima shaka bavuni waye na wu mwana wahe Ismaila wapara maji wano.”

“Hu tolwa yawo dagoni ata walatsihe harimwa yi ntsi nkavu, ntrongo zini zimutaenbisha Ismaila swafi,”  Karim arongowa.

“Ewa, hasira nyengi,hu dumbidziwa, hamu, shikodzo shengi shakensi harimwa yi mizi ya wu wajuhu walawa harimwa yi irham ya Ismaila.  Be Mungu asiwakiya wakati waliyo na taemb na waye atso wava ya maji ya huwazihira. Mawuri de halilo Insa aka arongowa ha ji lendza nguvu yi suku ya mwiso ya yi shuhuli ya unahanizi ule, yaani yi suku ndribwavu:  ‘Neka muntru asuona nyora, naje hangu, aje anwe.  Mauri de I heli u Muangishiyo Muraharifu urongowao, muntru aniaminiwo, miro ya maji yivingawo uhayati yitsoshuka ha ulawa moni hahe.’  Arongowa trongo iyo yapatana na yi Roho watru wamuaminio wakojo volwayo. Mana vale yi Roho raha kayaka yadjaaliwa watru, ha ivo Insa raha kaka atukuziwa’.” 10.

“Mungu akotsaha arongowe ntrini ju la ya mazefu kumi na mayili aka amumba Ismaila yi miyandi?” Karim adzisa.

“Ismaila aka na wana 12.  Mungu awalaguwa harimwa ya makalima matukufu.  Wutsojuwa wu some za patina na wu wana 12 wani na wu vahano wayendra ha huyenshi harimwa yi shiyo sha Taourata Genèse 25 hwandrisa mustari wa 13-17.  Wa yeneya harimwa zi nsi za sharabu na zangina hahu lawa Misri. Wajuhu wa Ismaila waka wa yeneya mawuri de halilo Mungu aka amwamiya.  Be yi baraka muhimu yika de yi baraka ya wuhuyisi ya lawa ju la  Insa Kiristi, Muhuyisi mtwaharifu, mana kaka na dhambi.

“Wujuwa huka amba Ibrahima afu ha manha 175 na yi Taourata yi rongo huka ‘ Isiyaka na Ismaila, wu wana wahe, wamudzihi harimwa li gambe la Machpe’lah’. 11  Zini zi hidjiri manha 62 baenda Ismaila aka atolwa dagon.  Ismaila aka na mana 89 na mwana nyahe Isiyaka aka na mana 75.”

Karim ambawukaya: “Tsi ndjema yivo yikawo amba wu wajuhu wa Ismaila na Isiyaka kawasiyelewana ata hu para yi lewo yini.  Ya wuri wadala huka amba wonsi yawo wa hasibulwa harimwa yi miyandi ya wu huyizi ya li duniya piya.”

“Ewa tsi ndjema,”  Abou arongowa.  “ Be wu wakati wa vavo.  Kakila muntru atsojuwa angiye harimwa yi miyandi yini ayina wakati.  Ha hu mwambiya Mungu huka wawe muenswifu na wawe kana hushindra adji huyi. 

“Wakati wuwo wutsongiya harimwa yi miyandi yini hahu mukaribisha Insa rohoni haho aje ake de muhuyizi waho.  Mungu atsohukubali harimwa yi myandi yini  ju la yi fidiya ya Insa.  Wakati wuwo Insa atso veleha yi Roho ndzitwaharifu yahe yije yi enshi haho ju.  Yi Roho ndzitwaharifu ya Mungu yitso badili yi roho yaho hahujo hufanya wuke mwana wa Mungu.  Kakila muntru atsojuwa amiye yi duwa yini.  Kayisi tsahuwa amba wu lawa de havi awu de havi mana zi baraka zini zizo zawu wantru piya.  Ya Makalima ya rongowa: ‘ Mauri de heli u Muangishiyo Muraharifu urongowao:  “ Mutru yotsi amuaminio, katsotolewa yi tama yahe aliyo nayo na waye. Ha izo, kavusi tafauti baina ya Muyahudi na tsi Muyahudi, badi piyas Mwalatru moja, na waye udjaaliya ha uwengi kula mutru amumiyao.  Mana vuangihwa moni mwa u Muangishiyo Muraharifu:   Kula muntru amumiyao Mwalatru, atsohuyiwa.”12

“Wu muhimu wayi hadisi yini, yi sirongowa huka amba:  Mungu waye wu wona, Wu kiya, na Waye wu hafiliha na wu wantru wahe yikawo de wu wajuhu wa Ismaila. Mungu asihuvendza na hu tsaha ahuhuyi!

                               

Genèse 16:16;17:1,19;   2Genèse21:8-14;  3Genèse 16;7-13;  4Genèse 15:4;  5Genèse 17:18;  6Genèse 17:20;  7Genèse 17:26;  8Genèse 21:10-13;  9Genèse 21:17;   10Yuhani 7:37-39: 11Genèse 25:9;1 2Maromu10:11-13.