IBRAHIMA na ISYAKA

                                     Abou  na  Karim

wakosoma yi hadisi ya

IBRAHIMA  na  ISYAKA

Wantru wakokiya zi ngawo za mindru zawo wakati wa dunga yi ndziya ha huheya harimwa mlima mrututu wukawo wuheya harimwa yi horizon.  Baba avingi wu moro na li sembeya.  Wu mwana avingi zi nkuni.  Waka wa lishi wantru wa hazi wawo wu nyuma.  Kawaka wa lazimu wa dungana na muntru ha huheya mlimaju.

Kawalaguwa hanguvu.  Wakati wusangedzeha na li juwa lisala swafi.  Mwisoni wu mwana kashindra astahamili amudzisa bahe:  “Baba?”

“Naen, mwana wangu.”

“Rina zi nkuni na wu moro, basi la havi li gondzi la hu woha ha hu towa yi fidiya?”

Baba arenge muda mwengi kabuli ya humdjibu:  “Mungu atsotowa li gondzi la yi fidiya, mwana wangu.”  Baba asikitiha kabisa abuzu aruwazi.

Isiyaka akobuza ha hu mwangaliya bahe kakila wakati na waye amayizi huka amba vwa ntrongo kayisi fetre.  Aka na hadhwabu na fikira nyengi.  Ha humstahi bahe aruwazi.

Hu waswili yawo, Ibrahima amwambiya wu mwana:  “Wunu de mlima Mungu atsahuwa, Mwana.  Vwa mawe kiyasi ya hu midza li bako la hutowa sadaka.”

Isiyaka ahensi zi nkuni monsi aandrisa hu wundra li bako la hu woha li gondzi ha hu towa yi fidiya ju la Mungu, amurengeya bahe ya mawe malibwavu, kakotsaha bahe angiya yela mana aka mtrumuhu kabisa. Akojuwa yi namna ya hu fanya li bako mana  kayaka de yi viyaji ya handra wa fanyawo ntrongo zini.  Ka renga wakati mwengi ha hu fanya li bako.  Wa triya zinkuni, waka tayari ya hu woha li gondzi ha hu towa yi fidiya.

Isiyaka amwangaliya bahe.  “Baba, li bako la yi Fidiya la tayari, li gondzi la de havi?”

Yini yika de yi suku ya handra Isiyaka awona wu sikitifu harimwa wuso wa bahe wakati akowana ha huziya ya matsozi yakomushuka.  Ibrahima atsengeleya ju la wu mwana wahe.  A mwangiha mihono midziro hari mwa ya mayega yahe.  Matsozi yandrisa humshuka ata yamlodzo yi zi ndrevu ndjewu.

“Bangu?

“Mungu asitsaha wuni towe fidiya ju lahe, mwana wangu”  Ibrahima  kakoshindra a towa ata ya makalima.  Li ji lahe kalakolawa.

“Bangu!  Mana ntrini?”  Yi nkorome ya Isiyaka yika yi haya. Yi roho yahe yika yi trawa.  Harimwa muda mshashi kako hedza mpumu.

“Ha wu shahidi huka amba nitsomutuen Mungu harimwa zi ntrongo piya aniamurishawo yi lazimu nihutowe fifdiya, mwana wangu.”

Rohoni ha Ibrahima akojuwa huka Mungu akanandziya ya humvitsa.  Ibrahima akomwamini Mungu vwamoja na yi roho yahe piya mana akomuvendza kabisa.

Nayika Mungu asitsaha Ibrahima atowe wu mwana wahe fidiya yaanni humtowa roho abuze amuvudze mawuri fidiya ya shinyama sha wohwa, atsoyifanya lahukana yini ntrongo ndziro kabisa yi fanawo na hutowa yi roho.

Mungu wu vendza wu tuenvu na Ibrahima kakofikiri hu yendra kinyume na Mungu a yenshiwo, akojuwa huka amba Mungu waye wa kweli, waye wa dayima, bila kaparo buza.  Mungu aka arongowa huka yi damu ya Ibrahima kayina hu hasibiliha na zi kabila piya za duniyani zi tso neyenmesheha hasibabu ya yi mizi yahe. Aka na waminifu huka Mungu atso tsimidza yi miyandi yahe lahukana Mungu mtukufu atsomuregeza wu mwana wahe duniya bayisha ayisa afu.

Vuka vumujiliya fikira suku yile. Akojuwa huka Mungu mtukufu kavendze fidiya mawuri de yini. Wakati wantru wakotowa wu wana wawo roho ha sibabu ya Mungu wantrambo.  Mungu kasifanya ntrongo dewuyo-wuyo? Mungu waye mutwaharifu hari mwa tabiya.  Kana hu fanya zi tabiya za wu wantru wakoenbudu ya masanamwe.  Yilazimu yike amba ana fikira zangina. Ibrahima amwamini wu Mungu yikawo de akomujuwa kabisa.  Haheju Mungu waye azidi Mungu.  Mungu de mwandzaniwahe; de wu mwaminifu wahe, mwandzani wa mahaba wahe.

Isiyaka akensi bavuni mwa li bwe karibu na vahano akojo tolwa fidiya.  Ibrahima atsengeleya ha hu kensi bavuni hahe.  Harimwa muda mwengi wakens vale,kawakolaguwa,mawuri wakomulindra Mungu avelehe li gondzi la hutowa yi fidiya.  Isiyaka aka amenyeha yi roho ha fikira. Kaka na mtrumshe; kaka na mwana bila mjuhu.  Namna ntrini de zi nishani za duniyani piya zitso barikishihawo hasibabu ya yi damu ya Ibrahima nayika kavwasi mwana?  Awu kawaka wayelewa wu mwana Mungu aka atowa yi miyandi huka atso tsonga zi nishani zi barikishihe?  Mayesha yahe ya lazimu yakadze kifu.  Yisilazimu yike amba Mungu aka na fikira zangina. 

Isiyaka amwangaliya bahe yi namna asikitihawo, amwangiha yi mihono harimwa ya mayega.  Arongowa “Bangu.  Narifanye zizo Mungu atsahawo.  Nifunga wuni hedze wuju mwa zinkuni.  Mungu atsohuva zinguvu yile wutsimidze yi ntrongo a hwamurisha.”

Baba a renge yi ngwe amufungu wu mwana amuhedza wuju mwa zinkuni.  Be akofanya mpolempole.  Amubaya wu mwana wahe ya matso ha hu mwangiha wu muhono wa potro, a nyongowa li sembeya kali ha wu muhono wa kumi.  Yi mizi ya muhono wahe yika yi limbiha.  Hari mwa muda mshashi wu muhono wahe wuka wu ziya, ka wakoshuka bila hu heya...

Wu vahano yikawo de waka, vuka mawuri vungiya mwendje, vushuku na mpevo wakati wule.   Mwili wa Isiyaka na wa Ibrahima yika mawuri yifu majandze, wakati wuwo vu lawa ji mbinguni:  ‘Ibrahima! Ibrahima!  Wusimuwe wu mwana waho!  Avasa tsikubali huka wawe wumuriya Mungu, mana kwaniziliya ata wu mwana wumoja waho!’ 1

Ibrahima alishi li sembeya ha hu ranga mabavuni.  Hahu muvira bahe Isiyaka awono gondzi la sama hari mwa ntrandri.

“Ngaliya hule, Bangu!  Mungu atowa yi fidiya!”  A shemeledza ha li ji lahe piya ha hurongowa.  “Mungu atowa li gondzi, mwana wangu!” arongowa Ibrahima ha huliya na hutseha.

Wu wayili wa namuwa li gondzi vahano laka lasama walifungu, wa lihedza wuju mwa zi nkuni na wawo wako muswifu Mungu na hu mutukuza.

                        

“Hadisi yini ndzuzuri!” Karim a rongowa. “Wawe wu juwa hutowa hadisi swafi, Abou!  Be vwa wana ntrongo wa shashi tsawayelewa.  Mana ntrini Mungu mtukufu amtsongesa Ibrahima aka karibu na hutowa wu mwana wahe yi roho wakati wuwo amuziye.  Kusona huka amba kayisina mana?”

“Nayika muntru asangaliya tu yi hadisi atsojuwa arongowe halilo,” Abou adjibu.  “Be yi hadisi yini yisitsaha yi rongowe ntrongo nyengi.  Ha hwangaliya Ibrahima humtowa fidiya wu mwana wahe Isiyaka, yi hadisi kamili ya Muhuyizi de yi rongolawo.”

“Namna ntrini de wu rongowawo halilo?” Karim adzisa.

“Ibrahima aka ambilwa: ‘Renga wu mwana wu moja waho Isiyaka yikawo de wu muvendzawo’. 2  Ya Makalima matukufu ya rambiya: ‘Mana Mungu avendze wu limengu, ata atowa wu mwana wu moja wahe, amuveleha ile pare kula muntru amuaminiwo asangamiye, be ake na wu hayati mukamilifu kawuna mupaka’.” 3

“Wu yelewa Karim, yi hufa ya Insa yiyo tsi ntrongo yikawo yi hidjiri tu namna yiyo, Baba aka ayitayarisha nyangu hale.  Baba a towa wu mwana wahe mana waye wu vendza wu binadamu na hu tsaha a wuhuyi. Swahaba lakoyiriwa Yahaya a rongowa yi namna yini: ‘Hari mwa ya mahaba yani, tsi huka amba wasi wu muvendza Mungu, be Mungu wu rivendza, aveleha na wu mwana wahe aje ake de mubadala wa ya madhambi yatru’.” 4

Abou a yendreleya ha hwaledza: “Ha mayeledzewo zayidi Isiyaka aka adzalwa ha yi namna yahe wekewahe. Insa aka adzalwa ha yi Roho Ndzitwaharifu ya Mungu.  Wu wayili waka wa dzalwa ha miyandi Mungu aka atowa. Isiyaka akondro tolwa fidiya ha hu wohwa ha moro.  Fidiya ya hu wohwa yiyo fidiya ya madhambi. Nahana ya makalima ya Yahaya mbayishizi wakati amuwona Insa akomujiliya, a rongowa:  ‘Tsilo sadaka la Mungu liliyo mufano moja na wu mwana gondzi atolwawo sadaka.  Waye de atowawo ya madhambi ya li duniya.’  5

Yini fikira yangina. Mungu a huyi wu mwana wa Ibrahima na yi mawuti.  Be Insa waye a yendre ata afu.  Be wakati atsimidza yi ntrongo aka avelehwa nayo, aka atolwa hari mwa li kaburi yikawo de aka a dzihwa ha hu heya mpevoni.  Mawuri de halilo Isiyaka aka avinga yi zinkuni wakati akondrotolwa fidiya, de yi namna Insa aka avinga wu mswalaba wa mwiri wakati akondro tolwa fidiya.

“Wuyelewa avasani yi ntrongo yakotswaha yi rongolwa harimwa yi hadisi ya Isiyaka?”  Abou amudzisa.

“Nisfikiri huka amba tsi yelewa” Karim a rongowa. “Mungu ako ranyesa huka aka na mpango wa hu fanya ntrongo yangina wakati wu jawo.”

“Ewa,de halilo.  Ibrahima amuvingi Isiyaka hari mwa mulima wa mawe yikawo Mungu aka amwamurisha ha hu towa fidiya wu mwana wahe, na ju la yi shitrendrwa shini Mungu aka a rongowa huka, ‘Vwa suku nitso tsahuwa mulima wa mawe wangina yikawo nitsotowa fidiya wu mwana wangu hasibabu de ya madhambi ya wu binadamu, mana wami wu vendza wu binadamu, nisi tsaha wa regeye hanguju.”

Karim aka na furaha kabisa.  “Yini habari ndzuzuri kabisa! Tsaparo yelewa yi hadisi ya Ibrahima na Isiyaka namna yini.”

Vwa nyengi, Abou a rongowa:  “Li gondzi kalaka gondzi tu be gondzi mtrubaba.  Wakati Mungu amumba Moussa li sharutu la yi fidiya, a mwambiya huka li gondzi layi fidiya li lazimu like gondzi mtrubaba, like na nguvu, like dzuzuri.  Ntrongo yini yako murongowa de Insa yiliyo amba waye de wu muntru yikawo amba kaka na madhambi bila kaka na mtrumshe.”

“Yi fidiya ya hu wohwa ntrini swafi?”  Karim akotsaha ajuwe.

Yini yika fidiya ya dhambi.  Muntru yikawo akotsaha a towe fidiya hasibabu de ya madhambi yahe aka a farudhuwa avinge gondzi ayendrenalo ha wu imamu.  Akwangiha wu muhono wahe hari mwa yi shitswa sha li gondzi ha hu rongowa, ‘Li gondzi lini lisifa badala ya wami ha huliva ya madhambi yangu’. Yi ntrongo yini yako fanyishiha mara miya na miya  na miya kakila suku.”

“Yisilazimu riyifanye tsena?”  Karim adzisa.

“Karina hu fanya tsena ntrongo yini. Insa aka de yi fidiya ya mwiso. Wakati insa atolwa fidiya, yi fidiya ya zinyama yi kadza kifu. Ya Makalima matukufu ya rongowa,  ‘Manayika yilazimu huka rike na Imamu mtukufu, kaka na madhambi bila roho mbovu, atukuziwa na Mungu. Kako tsaha ntrongo mawuri de ya ma Imamu ya saliya, hutowa fidiya kakila suku ha sibabu de ya madhambi yahe vwa moja na wu wantru wahe; afanya ntrongo yini mara moja basi be yi tosho wu wakati adjitowa fidiya ha sibabu ya wu binadamu’.” 6

“Ha zizo, Insa arenge ya madhambi ya wu wantru piya yile wanadamu wasike na madhambi?”

“Anha, kayakoma,” Abou ayeledza.  “Wusi nahana muntru aka a towa li gondzi fidiya ha huli badili naya madhambi yahe?  Ntrongo de wuyo wuyo na Insa.  Muntru akubali yi fidiya Insa ayitowa hasibabu ya waye, wuwo atso swamihilwa ya madhambi yahe.

Yahaya azirongowa namna zinzi:  ‘Nayika risendra harimwa wu wewu, mawuri de halilo amba waye a hari mwa wu wewu, rike na nkonyo ndzima, na yi damu ya Insa wu mwana wahe yi woso ya madhambi yatru piya. Nayika risirongowa huka karisina madhambi, vavo risidjihada de wasi, na zi kweli kazisi hatruju. Nayika ritsaha mswamaha wa ya madhambi yatru, waye mwemwa wa kweli wa hu riswamihi ya madhambi yatru piya na hu ribandzusa na zi tabiya za pewu.  Nayika ri rongowa karaparo fanya dhambi, vavo risi mufanya munafiki, na ya makalima yahe kayasi na wasi.’7

‘ Be wu wantru yikawo de wa mukubali, wa amini na li dzina lahe, a wava wu shindzi wa huja wa rendrehe wana wa Mungu…’ 8

“Ha zizo, Namna ntrini de nitso tsahawo mswamaha wa ya madhambi yangu?”

“Yi lazimu wu mwambiye Mungu mana asiyenshi, wutsojuwa wu hadisi na waye halilo wu tsahawo na kakila wakati wu tsahawo mawuri de halilo ri hadisio wasi na wasi.  Lisha ni hwaledze yi namna wa lazimu wu fanye.

‘Mungu wu yenshiwo, nisi hutukuza mawuri de Mungu wa kweli ayenshiwo, anivendzawo ha kweli ata wu towa wu mwana waho aje afe mubadala wangu.  Tsi kubali yi fidiya Insa ayitowa ha sibabu de ya madhambi yangu. Tsi kubali huka amba wami muenswifu.  Marahaba Insa yivo wakubali wafa badala ya wami.

Marahaba yivo wani swamihi ya madhambi yangu wani fanya murahafu, hahu rumiya yi damu yaho.  Tsi hukubali wuke de muhuyizi wangu.  Makalima yaho ya rongowa huka wu nimba wu shindzi wa huja nike mwana waho wakati nitso hukubaliwo na huamini li dzina laho.Tsi amini li dzina laho.  Amen’.”        

                            

1Genèse 21:11-12;  2Genèse  22:2;   3Yuhani 3:16;  41 Yuhani  4:10;  5Yuhani 1:29;  6Mahebraniya  7:26-27;  71 Yuhani 1:7-10;  8Yuhani 1:12.

MAKALIMA MATUKUFU YA MUNGU

               Karim na  Abou wa  kosoma  ya

MAKALIMA  MATUKUFU YA MUNGU

Yika asubwihi kabisa na mpevo.  Karim akoengaliya yi bahari ndzuzuri yaka karibu na waye wakati akoengaliya zi ngawa yivo zakolawa hwendra baharini.  Lewo wa lozi watsosika nyengi.

Ya matso yahe yaka yasiki harimwa ya makalima aka asoma.  Akana masuala mengi ya hudzisa.  Muntru akentsiliya yi shiri sha wu falume de deni? Mana ntrini yi kirtasi yangihwa hari mwa zi mpandre zombili?  Mana ntrini ya fungwa huka amba kavwasi muntru atsoshindrawo ayibuwe?

Trongo nyengi kakoyelewa…

Akosoma yi shapitri ya tsano ya yi shiyo sha Mivenuliyo, shini de yi shiyo sha mwiso hari mwa ya Makalima Matukufu.  Ya Makalima yaka mahodari kabisa na yayo ya ka Matukufu na waye kakojiviwa mana kavwaka muntru wa hubuwa yi kirtasi a ya somo tsena:

Wakati wuwo tsiono harimwa wu muhono wa kumi wa wule akentsi hari mwa yi shiri sha wu fawume ile yi kiritasi yaverwa verwa, yaangihwa rangu moni ata mwendze, tsena isikidziwa na liti vahano saba. Tsiwono na malayika yendza ushindzi yako- shemeledza ha ji lendza nguvu ha hudzisa:  “Deni de astahiki abuwe zi liti zini, tsena abuwe yi kiritasi yini?”  Be kavwaka ata muntru rangu mbinguni, shivandreju mwa ntsi, ata uzimu, akoshindra abuwe yi kiritasi ile yaka yaverwa, awu awone wu moni ha huyisoma.  Wakati wule tsi liyi, tsi liyi, ha yivo yiliyo amba kavwaka ata muntru akostahiki abuwe yi kiritasi yile yaka yaverwa, awu a wone wu moni.’1

Mana trini yiliyo muhimu wasi hu para muntru a buwe yi kirtasi ha hu juwa zi liyo wu moni?  Deni de a liyawo?

Karim a yendreleya na husoma.

“Sa ile moja mengoni mwa wu wantrumuhu wale anambiya, “Wusiliye! Be tsiyo yi Nsimba ya wu djama wa Yahudha ishindri, waye aliyo amba Trahi la Daudu. Na waye atso shindra abuwe yi kiritasi ya verwa ile na zi liti saba zayo.  Halafu hari hari vale  vuliyo yi shri sha wu fawume ile ha hu zingidziwa na zi ziwumbe zinne zendza roho zile, na wu wantru wantrumuhu wale, tsiono  a tsindzwa...Na waye aja arenge yi kiritasi ya verwa yile hari mwa muhono wakumi wa mwenyewe wule akentsi hari mwa yi shiri sha wu fawume shile .” 1

Karim amayizi huka amba vwa trongo kasiyelewa harimwa ya makalima ayasoma.  Tsi Nsimba de ya renga yi kiritasi, be gondzi.  Baenda ya vavo kakila muntru aka ashanga kabisa mana tsi gondzi de la renga yi kiritasi. Wantru piya waka na furaha na hu yimba ha humswifu Mungu.  Wasaliya wako yimba ya makalima yani:

“Wawe wustahiki wu rege yi kiritasi ya verwa, tsena wu

puwe zi liti zayo, wubuwe.  Mana, wuka wu tsindzwa ha hutolwa sadaka, na ha yi damu yaho, wumununuliya Mungu wu wanadamu ha hulawa hari mwa kula tsi,na hari mwa nishani.  Uwafanya Mafundi ya masadaka ya wu falume wa humurumishiya Mungu watru, na wawo watsotawaliya yi shivandre shantsi.”1

Karim a disi yi shitswa.  Midjuza ntrini de yi liyo harimwa yi kiritasi?  A lawa hwendra a muwone mwandzani wahe Abou yile amudzise yi mana ya zi trongo zini.  Abou wujuwa ya Makalima Matukufu.

   

               

Wakati Karim akensi harimwa yi meza na mwandzaniwahe Abou ha hunwa vera ya maji, Abou a tsehe.  “Yi mistari ya Makalima yani, de yinijiviyawo harimwa yi shiyo kamili,” Abou a rongowa.

“Mawuri de halilo naka na hwaledza, yi shiyo shisho wu djaledza mwenyewe.” 

“Wusi tsaha wu nambiye huka amba nitso para mayeledzeyo ya zintrongo za hidjiri vahano vwangina  harimwa yi shiyo shini ?”  Karim adzisa.

“Dehalilo.  Na randrise hari mwa yi kiritasi.  Mtrume ayiriwawo Jerimiya a riva mufano muzuri wa hurumiya yi kiritasi.  Mwana wa mwana nyahe wa Yeremiya, Hanamel aka amujiliya ha hutsha ntrongo.  “Tsina arudhu mujini Anathoth,” amwaledza. 

“Tafadhwali wu nunuwa yi arudhu yini wu ni hensiye mana wawe de wa lazimu wukenayo hari mwa yi sharian, wawe de mukaribuni na wami.”  Yeremiya a nunuwa yi arudhu.  Wakati wule wangiha ya kiritasi yanyesawo amba vufanyishiha biyashara, a renge yi moja yaka na ya masharutu piya ayifungu, a lishi yi kiritasi yi moja kayafungwa yile pare wu wantru wa some.  Wakati wuwo watriya zi kiritasi zombili hari mwa kasha ha hu zihifadhu.”2 

Baenda ya wakati mwengi kiritasi zini zi rendreha moja zangihwa wu moni ha wu shahidi ya yi biyashara bayina yawo wayili na wu wantru wa mwendze wa wone.  Na wu muntru akensi harimwa yi shiri shi tukufu de Mungu.” 

“Namna ntrini de yi arudhu ya wu mwana wa mwananyahe wa Yeremiya ya ledzawo wu mwihimu wa yi kiritasi hari mwa wu muhono wa Mungu?”  Karim adzisa.

“Suala dzuzuri, Karim!  Ni tso hwanyesa tsena baendhu za mifano harimwa ya makalima matukufu. Angaliya rabuzi zi ntrongo za lazimu muhuyizi akenazo.  Yi lazimu ake mudjemaza wa karibu, ya vili  yi roho yahe yi kubali, ya raru ake na wushindzi.  Yeremiya aka na zi tabiya zini piya.

“Wa paro soma ya masharutu Mungu aka awava wu wantru wa Israila?”  Abou adzisa.

“Tsika tsisomo mpavi be kazaka za nijiviya!”

Abou amutsehe mwandzani wahe Karim.  “Ewa, tsi juwa, wami kazanijiviya be Mungu aka a wava ya masharutu na maenna.  Asitsaha rijuwe huka amba vwa ntrongo ntraru de atsahawo azi huyi: 1. Arudhu, 2. Hurumwa na 3. Mtrumshe.  Mungu atowa masharutu ju mwa zi ntrongo zizni:  Nayika muntru aka masikini swafi ata kakoshindra a baki na li dago lahe awu arudhu yakolazimu muntru aliyo mudjemazahe a nunuwe li dago awu li shamba amuhensiye, mawuri de halilo Yeremiya aka amufanyiya mwana wa mwananyahe. Nayika muntru mkaribuni na wawe asiwudziwa ha hurendreha murumwa yi lazimu wu nunuwe wu huru wahe. Nayika muntru afu yi lazimu mdjemazahe a lole wu mtrumshe wahe.” 3

Karim a ruwazi harimwa muda mshashi, ha hufikiri, arongowa, “Nakosoma yi hadisi ya patana na yi shio shi twaharifu sha Mungu harimwa yi shiwo sha mwiso sha yi Taoureta na yi Indjil, wuni regeza mwandroni yikawo Mungu akowava wu wanadamu ya masharuti.  Vu viri manha mengi swafi.”

“Nisi tsaha ni hwanyesa yi namna yi shiyo shini shangiwa.

“Mungu aka na mupango nyangu mwandrisoni.  Aranyesa nyangu mwandrisoni huka vwa suku atso tsaha ndziya ya huvukisha wu binadamu.  Harimwa yi shiyo kamili Mungu a ranyesa mifano mengi ya wu mupango wa wuhuyizi yile pare wantru wa yelewe.  Yi hadisi ya Raudhwa yiyo mufano muzuri halilo mudjemaza aka tayari na hu vendza a nunuwe li dago la wu mwananya yikawo afu a buze a nunuwe wuhuru wa mtrumshe wahe.  Wutso juwa wu some yi hadisi dagoni.”4

“Tsi yelewa.  Be muntru a renga yi kirtasi yaka muhononi ha Mungu harimwa yi shiri shi twaharifu de deni?”

“Oh…Mungu asiki kiritasi muhononi yangihwa zimpandre zombili. Muhuyizi wekewahe de ajuwawo zi ntrongo zangihwa wu moni. Asijuwa zi ntrongo za lazimu azihuyi: wurumwa, arudhu, mtrumshe.”

“Arudhu de yivi, wurumwa de wuvi, mtrumshe de wuvi?”  Karim adzisa.

“Soma ya Makalima yani wakati wuwo wutso djitsahuliya: ‘Mana risujuwa amba ata hupara yi lewo ini, piya yi zintru zaumbwa zisiliya ha utungu, mauri mtrumshe adzayawo’.”5 

“Wu sinambiya huka zintru Mungu awumba zizo de zalazimu zi huyiwa?”

“Kweli. Mungu a riva wanhadi wa arudhu mpiya.  Yi arudhu yini yi tso vira.” 6

“Na wurumwa?”

“Vulishiya zi ntrongo Insa a rongowa:  ‘Nisimwambiyani ha kweli, ka kula muntru a fanyawo madhambi, wuwo murumwa wa dhambi.’ “7

“Basi mtrumshe?”

“Mungu wu fanisa wumati wahe na ndrolo, mtrumme na mtrumshe.  Mungu a rongowa: ‘Mana mtrumme wuwo de yi shitswa sha wu mtrumshe mawuri de halilo Insa aliyo de yi shitswa sha yi Djama Ndziwaminifu na wiyo de wu mwili wahe.’ “’ 8

“Wu yelewa avasa, Karim, mana ntrini Yuhani (Yahaya) yikawo de angiha yi shiyo sha mivenuliyo, a lawa nkeme wakati kavwako parihwana muntru wa hu vosheya yi kiritasi yaka na Mungu? 

Yuhani  akojuwa zikawo de zaka wumoni:  Muhuyizi wa yi shivandre shantsi, wanadamu piya wakawo amba wa rendreha warumishizi wa madhambi, na wu wantru yikawo wa mukubali, wa dungawo na yi ndziya yahe watso yiriwa wa zarusi.”

“Muntru wunu de deni, mana ntrini aka atsahulwa?” Karim adzisa.

“Insa!  Waye de wu muntru aka na zi twabiya piya za wu muntru alazimu a huyi yi duniya.  Aka de mudjemaza wa karibu wa li duniya mana alawa Mpevoni ha huja a rendrehe mwanadamu.  Ya Makalima ya rongowa:  Be alishi yi daradja yahe ile, adjifanya mawuri murumwa, afanyishiha namna ya huka muntru ahimona, akowona mwanadamu.’ 9   

Aka tayari.  Atowa fidiya ya mayesha yahe.  ‘Wu mwana wa Mwanadamu kaja ha hurumishiwa be aja arumishihe, atowa na ya mayesha yahe na hudjitowa fidiya afe ha hukombowa wu wanadamu.’10

“Na waye aka na wushindzi, bila kaliva hampesa, be alivi ha yi damu yahe ha huhuyi wu binadamu na ya madhambi. A renge ya madhambi adjivayo abuzu alivi ha ya mayesha yahe.” 

“Hazizo a wulawa hasibabu ya madhambi yatru?”  Karim adzisa.

“Ewa, vwa suku atsoja mawuri Nsimba, Mfawume wa yi djama ya Yahudha, a hukumu li duniya vwa moja na wu wantru kawamukubali huka amba waye de Muhuyizi.”

“Tsimkubali,” Karim adjibu.  “Tsamini huka amba waye de Muhuyizi wa kweli!”

                        

1Mivenuliyo 5; 2 Mabido yani yaka mazuri kabisa ya hu hifadhu. Zi Kiritasi zikawo zika ziparihwana bavuni mwa yi bahari ya fa 1947 karibu na vahano vuyiriwawo Qumran zika zi hensiwa wu moni mwa ya mabido rangu yi siecle ya vili na wuzo zako someha. 3 Lévitique 25; Deutéronome 25; 4  Shiyo sha Raudhwa;  5 Maromu 8:22;   6 Mivenuliyo 21:1; 7Yuhani 8:34; 8 Maefeso 5:23; 9Mafilipi 2:7 10Markusi 10:45.

.

MTRUMSHE, muwumbiyo mzuri wa MUNGU

 MUWUMBIYO MZURI

Baenda  Mungu ayisa hu wumba kakila shintru shaka na roho, aka ajiviwa.

Avasa aka na wantru na zinyama na waye akojuwa a wanyesa ya mahaba yahe.

MTRUMSHE, MUWUMBIYO MZURI WA MUNGU

Muntru wa mwiso awumba aka de Hawa, mtrumshe aka a muwumbiya mtrubaba Adamu.

Mungu aka a wumbu mtrumshe ha ndziya ndzuzuri.  Mungu a mumba wu shindzi Wa hu dzya.  Mtrumshe wu fagna roho yangina ha hudzaya mwana, mwan Adamu wangina.

Mungu a wumbu mtrumshe na dzaho likawo de wu vahano wu mwana a trendrawo.

Dzaho lilo ningo ndzusuri.  Ma sientifique wa rumiya mi milioni nyengi za dollari ha hu tsaha wa fagne mfano wa dzaho be kawashindra.  Mwana kaji hutrendra vahano vwangina mpaka de hari mwa li dzawo.

Dzaho de li juwawo li leye wu mwana ha wu wakati wa kweli.  Yini de yi mana mtrumshe aliyo muhimu hari mwa wu muwumbiyo.

Na ri dunge hadisi ya wantruwashe na halilo wa muvendza Mungu na halilo Mungu a wavendza.

1. YINI de yi HADISI ua MTRUMSHE akoyiriwa HADJARA

Baenda ya maha alifu wa sitamiya yavira vuka mtrumshe akojilihwana ha li dzina la Hadjara a lawa hari mwa yi ntsi ya Miswiri (Egypte) na waye aka murumwa hari mwa dago la muntru aka tadjiri kabisa, Ibrahimaa na mtrumshe wahe Sara.  Sara kaka a dzaya mwana.  Suku zizo mrumwa akojuwa adzaya mwana abuzu amumbawo mwenyewe li dago.  Sara a mwambiya mtrume wahe Ibrahima amba amurenge Hadjara ake mtrumshe yile wa pare mwana.  Wakati Hadjara a tanabahi huka ana hamili aendrisa hu mwangaliya Sara shinamuna na humusinyiya mpuwa, na Sara aendrisa humurenga shinamuna ata Hadjara a trawa dagoni ha hwendra harimwa yi ntsi nkavu (desert).

A kentsi bavuni mwa bwe li hedzawo maji, kako juwa vahano vwa hwendra bila halilo atsoparawo wu wantru wahe. Trongo zini zika zimuhodzo yi roho kabisa ata aka na hasira.  A latsiha weke wahe hari mwa yi desert.  Mtrumshe a liyo na hamili kasijuwa vwa hwendra bila huregeya kaka na shintru sha hula ha husayidiya yi nafusi yahe vwa moja na wu mwana yikawo de aliyo wu moni hahe.

Harimwa wakati mshashi vwa muntru a murongodza na wu muntru wule akomujuwa.  A mwiri li dzina lahe:  ”Hadjara, mrumwa wa Sara, wu lawa havi wu sendra havi?”

A mwangaliya na hu taendjabu mana kaka amukiya wakati akoja.  Kako mujuwa mtrubaba wule mana kaparomuwona mayeshani hahe.  Mtrubaba wule aka mlibwavu na ya matso yahe yakowala mawuri nuru, a mwangaliya Hadjara ha mahaba na humsikiniya.  Akojuwa kakila ntrongo ya patana na Hadjara.  Yini yika malayika ya Mungu ya muwona wakati aka hari mwa yi desert wekewahe ha taembu bila shintru sha hula.

“Tsi trawa dagoni nakorumishiha,” Hadjara a mwambiya.

Yi malayika yi mudjibu:  “Regeya dagoni wakorumishiha wendre wa watuen.  Nitso angedza wu wajuhu waho wake wengi.”  Wutso dzaya mwana mtrubaba, Malayika yi mwambiya, “Wu tso mwira Ismaila, yi fassuri ya li dzina lini ‘Mungu waye wu kiya’ mana a wono yi namna wu liyo hari mwa taembu.  A kiya na yi shundri shaho yiva wuliyawo”.

Yi malayika yendre dzyoyo na Hadjara aka ajiviwa kabisa.  A rongowa, ”Mungu a siniwona!” a shemeledza na huyowuha ha furaha, aka tayari hu regeya ha Sara.  A rongowa:  “Mungu asijuwa kakila ntrongo ya patana na wami! Tsisi weke!  Mungu aka anijiliya ha hunirongodza!”

Hadjara a mwiri Mungu yikawo de amurongodza “EL ROI” yaenni wawe de Mungu wu niwonawo.

Yi hadisi yini ndzuzuri kabisa ju la wu wantruwashe piya mana yi sirongowa huka  amba Mungu waye wu wawona wakati waliyo na taembu na fikira na wahika wekewawo wakati  kawasina shintru shahula, wa motaembiha, wahika muwade….

Mungu asirongodza wantruwashe hari mwa yi hadisi ya Hadjara manhe wa ISMAILA, asihwanyesa huka waye huvendza. Mungu a muvendze Hadjara kiyasi ata a mujiliya hari mwa yi desert wakati aka wekewahe na huliya.  Mungu waye huvendza wajawu a tayari hu huvulishiya wakati wuliyo na taembu mawuri de halilo amuvulishiya hadjara.

Hari mwa maha kumi na minane hwendreleya maha kumi na shendra Hadjara aka a hidjiriwa na zi ntrongo zile tsena aka a tolwa dagoni ha SARA vwa moja na wu wana wahe.  Mungu amukiya tsena yivo akoliya hari mwa yi desert na waye a mujiliya tsena ha humusayidiya.  Mungu wu fanya ntrongo zini dayima. Ka paro buza.  Bila kana hu buza.  Waye wu kiya wakati wu liyawo.  A tsohusayidiya wakati yi roho yaho ya muliliya.  Vahano vontsi wuliyo atso hu jiliya wakati wumtsahawo msaenda.   

2. MTRUMSHE  harimwa  SHISIMA

Suku mengoni mwa suku Insa ako vira harimwa bavu la koyiriwa Samariya, libavu lini lilo wujilihana ha li dzina la West bank.  Juwa lika kali vuka na djifu na Insa aka na nyora.  A tsengeleya ha hukensi bavuni mwa yi shisima.  Suku zizo yi  zisima zika ziwundra kabisa nayika muntru asitsaha a buwe maji, akovinga siyo na hamba nundra yivo abuwe maji.  Hu kensi yahe vuja mtrumshe akojo buwa maji.

“Wutso juwa wunimbe maji ninwe?”  Insa a mudzisa.  A wono midjuza.  Mtrubaba kaka na furswa ya hu hadisi na mtrumama mwendze, za vili mtrumshe wule aka wa shi Samariya na ya mayahudi (majufu) kawako rongodzana na wantru wa shi Samariya.

 Insa akojuwa zizo akotsaha.  Mwambiya:  “Kakila muntru atsonwawo maji yani atsoka na nyora tsena.  Muntru atsonwawo ya maji nitsombawo, kana huka na nyora tsena, mana ya maji ni vawo yatsorendreha mawuri gambe li towawo maji haheju yatso muvingiya mayesha kayana mwisso.”

Insa a mwambiya mtrumshe wule a yendre a mwire mtrume wahe mana asitsaha a wa rongodze wu wayili. Mtrumshe amudjibu huka kasina mtrume.  Insa a rongowa: “Tsi juwa. Wuka na wantruwawume watsano na mtrume wu liyo nawo avasa kahulola.”

Insa a rongowa baendhwu ya wantru ka wa muembudu Mungu ha kweli.  “Mungu waye roho,”

Insa a mwambiya mtrumshe.  “Muntru amo muembuduwo Mungu alazimu a muembudu ha roho na wu kwelu,” yaenni alazimu a muembudu Mungu ha roho be tsi ha zi trendrwa.  Insa a fanya ntrongo ndzuzuri. A mwambiya mtrumshe wule amba waye de mkombozi, kiristi ikawo wakomlindra.

Mtrumshe wule a lawa mbiyo ayendre mjini aloyira wantru waje hari mwa yi shisima wavulishiye muntru yikawo amwambiya piya zi ntrongo zikawo de afangna.

Mtrumshe wunu a rendreha mwana shoni wa Insa vwa moja na wantru wengi wa mujini vale wakati wa mukiya Insa alaguwa. Wa rongowa: “ Avasani rijuwa amba muntru wunu waye kweli de mkombozi wa li dunuya.”

3. MTRUMSHE MZINDZI

Insa aka moni mwa nyumba ndzitwaharifu ya humuambudu Mungu akosomesa wantru ntrungo za patana na Mungu.

Kungu manyo la wantru wa dini wa mujiliya.  Waka madhwamana wa mjini wamvingiya mtrumshe.  Mtrumshe aka aparihwana na tabiya ya zina.  Wantrubaba wani wakotsaha wa mureme mawe ata afe.

Insa anyama montsi, andrisa hwangiha ntrungo montsi ha yi sha shahe.  A wambiya: “ Nayika vwa muntru mengoni mwanyu amba kasina dhambi, nake de wahandra atsomuremawo ya mawe.”  A nyama tsena montsi ha hwangiha.

Wantrubaba wale wa ziya hulaguwa. Wandrisa huwendra dzawo, wu wantrumuhu yivo watiti. Kavwasi ata muntru a vutsa bwe Insa amudzisa mtrumshe:  “Mama, wa havi wantru wale?  Kavwasi muntru ahuhukumu?”

Amudjibu:  “Kavu, Baba.”

“Wami wa wa jawu, ne tsisihuhukumu,” Insa amwambiya.  “Endra dzaho, wusifanye tsena dhambi!”

Yini de li sharutwu Insa amumbalo.  A lazimu alishe ya madhambi!

Aenshi na mtrubaba wu moja be tsi wayili awu wa raru. Karisijuwa zizo Insa aka angiha montsi. trongo moja de rijuwawo ha kweli: Insa aka na mastaha mengi ju la wantruwashe na Mungu a va wantruwashe ntrongo muhimu kabisa hari mwa li duniya.  Ziliyo muhimu de huka amba Mungu waye wu vendza rimuembuda ha roho na wu kweli.  Mungu asitsaha a rionese ya mahaba yahe ju la wantruwashe.

A sitsaha wantruwashe wa lishe zitabiya zapewu za duniyani ha hu dunga zi tabiya za Mungu na hu muembudu Mungu wakweli.  Mungu wa kweli kasitsaha a tolewa ya mahaba yahe ju la muntru atsokawo wuntsi hari mwa li duniya la pewu.  A wumbu wantruwashe na waye asitsaha wa muenbudu de waye weke wahe.

Masuala:

Tabiya ntrini de wumufikiriyawo Insa ju la wantruwashe?

Mana ntrini Insa a liyo na mastaha ju la wu wantruwashe?

Hadisi 1:

1.    Mana ntrini wu fikiriwo yi malayika ya Mungu yika yimudzisa Hadjara li suala lini:  Wulawa havi wusendra na havi Wakati yikawo amba yakoyelewa zintrongo zapatana na Hadjara?

2.    Aledza yi namna wufikiriwo Hadjara aka wakati atolwa dagoni ha hwendra hari mwa yi ntsi nkavu.  Vwaparo wuhidjiriya ntrongo mawuri de yini?

3.   Wusi fikiri ntrini ju la ya makalima yani:  “Mungu aniwonawo”?

Hadisi 2:

Tafawuti ntrini de yi liyo bayina ya maji rinwawo kilasuku na ya maji Insa akoyarongowa?  Namna ntrini de wutso aledzawu ya maji ya enshiwo yani?

Namna ntrini de Mungu atsahawo ri muembudu?

Hadisi 3:

Ntrongo ntrini de wu fikiriwo Insa ayangiha montsi yatsongeza wantru wa yendra dzwo?

Wakati Insa amswamihi mtrumshe ntrongo ntrini de a muenmurisha nayo?

Yi hadisi ya Hadjara ya handra yi rengwa hari mwa yi shiyo sha handra sha yi Tawureta na zi hadisi mbili zasaliya zimlaguwawo Insa zi rengwa hari mwa yi Injili.