Madjini

Madjini

Bacar alawa mbiyo ha hwendra parejou nahu lawa nkeme:  “Amuwa! Amuwa!”

Kavwasi ata muntru ahafiliha na waye. Ya madjirani wa mwengaliya na humtseha.

Bacar kakojuwa vahano vwa hwendra, na waye kaziya be alawa mbiyo.  Akowona mawuri ya mayingu ya gawuha madu, ntrongo piya zi buzu hahe ju.  Vwamoja na wu hafilifu a renge yi ndziya ha hwendra ha muntru akoyiriwa Abou.  Abou atsomusayidiya.  Waye wu sayidiya wantru kakula wakati.

Vushuku mpevo nyengi.  Bacar alawa mbiyo swafi bavuni mwa marindri malibwavu.  Ya mayega yahe yakoremana na ya marindri.  Yi mpevo yakovudziya marindrini ha fidjo.  Ya mani ya marindri yaka mawuri mihono yakotsaha yi musike Bacar.  Hahe ju akokiya mawuri ya marindri yako yira li dzina lahe:  “Bacar, ritso hujiliya…;  ritso hupara…; ritso husika…!”  Wakati wule akiya mindru midziro yi mujiliyawo mengoni hahe. Atrawa ha hu tsengeleya murani vwangina, be akokiya yi mindru yile na liji lakoyira yi li dzina lahe.

Abou wu yenshi harimwa wu muji wa dunga.  Bacar a waswili dagoni ha Abou na yi hungiya yahe ajeleya ha huwa monsi.

Abou kakojuwa zamuhidjiriya.  “Trongo ntrini de  yahu para Bacar?  Muntru asihuwona mawuri wu wono shetwani!  Ntrongo ntrini?”

Bacari kakoshindra atowa kalmia litsokawo lontsi.  Aka ahaya yi hanyo na wumiyo.  “Amuwa, Amuwa!”  A shemeledza.

“Deni de amuwa mnyawe?”  Abou amudzisa.  “Mangu. De bweni!”  Abou alawa nkeme. “Maho asimuwa bweni?”

“Anha!  Anha!  De bweni!  Asimuwa mangu!”

“Truliya, Bacar.  Nwa yi vera ya maji yandrimu yani, wakati wuwo wuni toleye yi hadissi yi namna ya hidjiri.”

Bacar akoriya kabisa wakati akomumalidziya Abou yi hadissi.  “Mangu a yiri bweni djirani dagoni.  Mangu kasi fetre na Bangu dagoni suku zini piya.  Tsimukiya Mangu a hadisi mpavi na bweni djirani ha hulaguwa mtrumshe wa Bangu wu moja.  Wakati wule tsimuono Mangu a renge wunga mwewu a triya na maji amumba djirani wule ano, arenge na wubani a wu triya moro. Yi nyumba yika yi jaya na monsi.  “Harimwa muda mshashi tsi wono yi surwa ya bweni wule yi gawuha.  Ya matso yahe yaka ya rendreha malibwavu yaka ya gawuha mewu.  Ako fana na shetwani.  Wakati wuwo andrisa hu ririntra nahu djibubuwa montsi, ako vuhura na ya manyo yahe na hulawa nkeme mawuri shinyama.  A reme yi shitswa shahe harimwa yi shivandre shantsi ata mara mbili, a ranguha mawuri akotsaha anisike.  Tsi himi tsi trawa. Wakati na lawa mwendze tsikiya trasi la nkeme.  Nisifikiri huka mangu de alawa nkeme mana bweni wule akomuwa!  Abou, bweni wuwo amuwa mangu na wami tsashindra na fanya ata ntrongo.” 

Abou andrisa hu yelewa.  A komujuwa mahe wa Bacar, na waye akiya huka amba bahe wa Bacar a lola mtrumshe wa vili.  Hu lola hwili yiyo na taenbu kabisa.

“Vulishiya Bacar.”  Abou amwaledza ha wuzuri.  “Tsisamini huka amba maho de alawa zinkeme.  Madjini yayo wu lawa nkeme wakati yangiyawo harimwa wu mwili wa muntru.  Tsi ya wono mara nyengi.”

“Wusi fikiri namna zizo?”

“Ewa.  Endra dagoni hanyu wendre wangaliye amba trongo za jeje.”

“Tsisubutu hwendra dzangu weke wangu mana vwa shidza.”

“Tsi kiya, na rende rowayili be nitso hulindra mwendze na wawe wamurongodze maho.  Yi lazimu wu lale hangu lewo.”

Wa renge yi nzdiya ha hwendra dagoni ha Abou na Bacar akoendra mabavuni ha Abou mana akoriya kabisa be tsi de mawuri de mwandroni.

Abou aka na haki. Kavwaka vwa fa ata muntru.  Mahe wa Bacar akotsaha msaenda ju la djirani wahe mana waye wu juwa hu yira madjini.  Wa rumu ya madjini ya yendre ya mutriye masera wu mtrumshe wa vili wa bahe wa Bacar yile pare amupare bahe wa Bacar ake wahe weke.

“Zi trongo zini zi tsohidjiri?”  Bacar asitaha ajuwe.

“Ewa, zizo wu hidjiri.  Ritsowona kakila ntrongo hari mwa muda wa mfumo. 

Wawe wumjuwa bweni wunu?”  Abou adzisa.

“Ewa, dzina lahe Siti.  Waye de mtrumshe mzuri aliyo mjini vavo.  Waye na roho njema kabisa. Wantru piya wandzani wahe.”  Bacar amdzisa Abou huka, “Zizo ntrongo ndzousouri muntru huyira madjini yaje yangamidze mnyawe?”

“Wusifikiri ntrini, Bacar, baenda ya zintrongo zini piya wa wona?”

Bacar aka adanganyiha.  “Tsisijuwa Abou. Risomwa huka vwa madjini mema na madjini ya pewu.  Tsisi yelewa ntrongo zini, Abou.  Ju la mangu ya madjini yani yaja ya fanye ntrongo ndzuzuri, be ju la Siti ya madjini yaja ya mufanyiye ntrongo za pewu.  Nisi hwambiya huka,  Abou, amba nayika madjini mema de yayo nawona lewo, tsisi juwa yi namna madjini ya pewu yakawo.  Ntrongo ntrini de wu fikiriwo Abou?”

“Hahu rongowa zikwelu Bacar, kavwasi madjini mema.  Madjini yayo mazetwani na yayo wu fanya ntrongo za wu shetwani.  Yayo wu towa roho, wu triya wantru masera, wu triya wantru maradhi ya pewu.  Mwiri mwema, wuwo wu dza mbiya ndjema, na mwiri muyi, wuwo wu dza mbiya mbi.1 

“Harimwa yi dini yangu Mungu mtukufu ayenshiwo asitsaha rivendze wantru.  Insa a rongowa yi lazimu rivendze ata ya maendhuyi yatru bila risi wayenge.  Yi shiyo shitukufu shangu, yi Bible, shi rongowa huka, ”Na mubarikishe ya maendhuyi yanyu bila musiwafanyie mbovu.  Wakati yikawo amba muntru ahufanyiya mbovu yi lazimu wumswamihi.”  Na risome ya makalima ya Insa hari mwa yi shiyo sha Matiyo 5: 43-44:  “Mukiya amba irongolwa:  ‘Muvendze mnyawe waho, wu yenge yi anduyi yaho’. Be wami nisimwambiyani:  Namuvendze maanduyi yanyu, na humiliya Mungu wawo wamutresaoni.”

Swahaba lakoyiriwa Lukasi arongowa Makalima yani ya rongolwa na Insa,  “Namusopeleye wawo wamuapizaoni, mumiliye Mungu wawo wamurendrawoni mbovu.”2

Baulusu a rongowa:  “Namumiye Mungu abarikishe wao wamutresaoni, na muwamiliye baraka, badi musiwapize.”3

Swahaba liyiriwawo Monye azirongowa namna zini:  “Musilive kiswa mbovu ha mbovu, zi lihidzu ha zilihidzo.  De yi kinyume, namusopeleyane pare mubarikishiwe, mana de ha yi trongo iyo de mwayiriwa muke wa Mungu, yile murenge fungu wu mwarata wa zi baraka zahe.”4

“Zi ntrongo wa rongowa ndzuzuri kabisa, Abou, be tsimukinishiha,” Bacar arongowa.

“Zizo mufanyishiha, Bacar.  Mungu ariva wushindzi wa huyenshi ju la yi sharien shahe, na wusho shisho shuzuri.  Nayika risienshi ju la yi sharien sha Mungu, yi lazimu rike na mtrumshe wu moja na ya malago yatru yake na furaha.  Mana wantru wasendra kinyume na yi sharien sha Mungu, yiyo de yi mana karisi hari mwa furaha na ntrongo za pewu mawuri de ya madjini zi hidjiriwo ayina wakati.”

Baenda ya mfumo Abou amupara Bacar barazani hahe ako mulindra wakati alawa hazini.

“Habari ntrini?”  Abou adzisa.

Bacar aka na hamu kabisa.  “Tsina habari za Siti,” Bacar arongowa. “Mangu ajiviwa swafi mana Siti angiya masera.”

“Ntrongo ntrini de afanyawo?”  Abou asitsaha ajuwe.

“Waye wuka mavareni ahilawa nkeme na hu lihidza wantru na hu vutsa mawe, baendhu za wakati waye wu tsuwa zinguwo na hwendra mbiyo wadzi wadzi.  Ana ntrontro kabisa.  Nyele zahe zitsongoha mawuri miri. Ana tabiya za shetwani.  Ahilemewa hufanya zi ntrongo zini waye wu kensi dagoni be kashindri hu truliya vahano vwa moja. Abou, ntrongo ndziro swafi huka muntru aka mwemwa aja arendrehe namna zini.  Kuna hujuwa wamsayidiya?  Wantru wu rongowa huka amba wawe wu towa madjini.”

“Tsina hu shindra, Bacar, be Insa atsoshindra.  Wakati aka duniyani asayidiya wantru wengi ha hutowa madjini be ariva wu shindzi na yi ruhusa ya hufanya zi ntrongo zini hali dzina lahe.  Nahana huka amba Insa asiyenshi.  Kabadiliha bila kana hu badiliha.  A tsoka de waye dayima.”

“Wu tsoyendra ha Siti wamtowe ya madjini ha yi ruhusa na wu shindzi wa li dzina la Insa?”  Bacar amdzisa.

Yi suku ya vili Abou afanya msafara ha hwendra mjini ha Siti.

Wu mfumo wa dunga Bacar amujiliya Abou, aka na furaha kabisa.  Kakoamini huka amba atsopara nafasi amujidze Abou yi habari ndjema ya Siti; Wantru piya wasilaguwa yi midjuza ya hidjiri, Abou.  Siti a rendreha muntru wangina.  A fetre na waye asisoma yi shiyo shikawo de wamumbasho.  A sihadisi fetre na wu wantru mjini na hu wambiya zikawo de yi shiyo sha rongowa. Kasitsaha amuwona tsena bangu. A sidunga yi sharien sha wu Mungu yikawo de wamuamini.  Tsa yelewa zizo nawona.  A simumiliya mangu ha Mungu.  A rongowa huka amba kasimuyenga mangu.  A rongowa huka kana hu renga kiswa ju la mangu.  Wuka wendre wu muwono?”

“Ewa, tsika tsendre, tsimtowa ya madjini ha wu shindzi wa li dzina la Insa.  Wakati wuwo anivulishiya. A nidzisa ha wushindzi de wuvi de na towa ya madjini, tsimwambiya huka amba ha li dzina la Insa de natowa ya madjini ha humuregezeya wuhuru wahe.”

“Kana hungiya tsena masera?”  Bacar adzisa.

“Anha, mana Siti amukaribisha Insa rohoni hahe aje ake de muhuyizi wahe ake tsena de Mfawume wa ya mayesha yahe, avasani Siti ana yi Roho Ndzitwaharifu ya Mungu haheju.”

“Mana ntrini kusingiya mijini wa towa piya ya madjini?”  Bacar amudzisa Abou.

“Ya tsoka ndzuzuri djeli yika nyangu, Bacar.  Niruhusu ni husomeye hadisi Insa ayitoya ju la zi ntrongo zini, ‘Wakati djini la pewu lilawawo shitswani ha mwanadamu, lilo uvira hari mwa mikabala kayina maji ha uzunguha vahano vwa uhoya, badi kalisupara.  Amoesa lilo udjiambiya: ‘Nisuregeya hari mwa yi nyumba yangu yile na lawa.’  Ata lamowaswili, lilo uyipara amba wanga wanga, yi hundzwa, yi rengeledzewa ha uzuri.  Bas, lilo ulawa ha hwendro renga wanyawe saba wangina, wa pewu raha na wilo.  Yayo wungiya vale, ya fanya makazi ha muntru wule, zizo ujo ka mbovu zayidi raha na mara ya handra hule.

Basi itsoka de ha yi namna yiyo wa jawu ha li duniya bovu la lewa lini kalina uwaminifu.”5

“Handrani muntru alazimu a renge enzima ya humudunga Insa ha kweli, mawuri de Siti, wakati wuwo kavwasi djini awu shetwani li tsoshindrawo li regeye tsena li yenshi hahe ju.”

“Nisi tsaha nike namna yini, Abou.  Ntrongo ntrini de ya lazimu ni fanye ata ni rendrehe muntru wa Insa?”

“Yi lazimu wumukubali Insa ake de muhuyizi waho”, Abou amwaledza.  “Yi lazimu wu yelewe huka amba wasi piya wa enswifu.  Mungu amutowa Adam na Hawa hari mwa yi arudhu ndzuzui yikawo de wakoyenshi ha sibabu de ya madhambi yawo.  Mara ngavi de ri fanyawo madhambi?  Zi livwa za madhambi de yi hufa. Yi rilazimu rife bila risiregeye tsena, be Insa aja afu ha mubadala watru.  Atowa ya mayesha yahe ha sibabu ya wasi.  Madhambi yayo sawa na wu hura bayina yatru na Mungu mtwaharifu, ya madhambi ya ribandzusa na Mungu.”

“Namna trini de nitso shindrawo ni towe wu hura wunu bayina yangu na Mungu?”

“Tsaha mswamaha ju la Mungu vwa moja na yi roho yaho piya.  Atso towa ya madhambi yaho wakati de wuwo wuwo.  Makalima ya Mungu ya rongowa, ‘Badi neka rimukubaliya madhambi yatru yile ha wupara muswamaha, madza irahara amba waye mwaminifu, amoesa wa haki.  Basi  atsoswamihi madhambi yatru na urirahatsa na huka trongo kayalazimu.’6

‘Badi wawo wamukubali, wamuamini na li dzina lahe, awava wushindzi wa wao ujo fanyishiha wana wa Mungu’.”7

“Tsa tayari ya humukubali Insa ake de muhuyizi wangu.  Namna ntrini de nitso mukubaliwo?”  Bacar a dzisa.

“Mukaribishe harimwa yi roho yaho ha hu rongowa makalima yani:  ‘Insa, tsi kubali huka amba wami muenswifu.  Nisi tsaha wuni swamihi ya madhambi yangu. Tsi yelewa huka amba wufu mbadala wangu, wu woso ya madhambi yangu hayi damu yaho.  Insa, tsihukubali wuke de mkombozi wangu.  Renga zi dhwamana za ya mayesha yangu wuke de Mfawume wa ya mayesha yangu.”

Avasa Bacar a rendreha mwana wa Mungu.  A rendreha mwana mutsa mwemwa kabisa, kakila suku ahilawa likole waye wuja ha Abou ha husoma ya makalima matukufu ya Mungu.  A yenshi ha hu dunga zi ndziya za Mungu…

   Matiyo 7:17;  2  Lukasi 6:28;   3 Maromu 12:14; 4  1Monye 3:9;  5 Matiyo 12:43-45;  6 1 Yuhani 1:9  7  Yuhani 1;12.

Comoros

YAANKUBU na IZU

KARIM na ABOU wakosoma yi  hadisi ya YAANKUBU na IZU

yiliyo harimwa yi Taourata

    

 Karim abaya yi shiyo akosoma ashivutsu mezaju.  Aka na hadhwabu.  A ruwazi harimwamuda ha hufikiri swafi.

Mwandzani wahe Abou aka amwaledza huka amba vutsolawa wutukufu muzuru wa wubinadamu harimwa yi irham ya Ibrahima.  Mungu aka a mwambiya Ibrahima,  “Haho ju zi kabila za duniyani piya zitso barikishiha.”  Abou amwaledza huka amba Insa a dzalwa harimwa yi irham ya Ibrahima, na haheju Insa li duniya litso barikishiha.  Wakati Ibrahima aja, vuja Isiyaka, Yaankubu na wu mwana wa Yaankubu Judah.  Insa akoyiriwa de yi Nsimba ya lawa harimwa yi nishani ya Juda.  Be mawuri de halilo akosoma yi  hadisi ya Yaankubu, mujuhu wa Ibrahima, Karim asomo huka harimwa yi zilembwe za raru vuka ntrambo na mbovu harimwa yi irham. 

Namna ntrini de vwakolawa ntrongo ndzuzuri harimwa yi irham ya ntrambo mawuri de yini?  Namna ntrini de Mungu atso barikishawo zi kabila zalawa harimwa damu ya wantru wa pewu mawuri de wani?  Wusi fikiri humhada bahe afa ya matso aliyo karibu ya hufa ha sibabu ya hu yiba wu mwarata yikawo de mwananyahe mtrumuhu akojo aritishiwa yiyo ndzuzuri?

Abou a rongowa huka Insa aka azidi Mtrume.  Insa aka de zi kweli na waye arongowa huka, “Zi kweli zi tsorikombowa.”   Wakati wule  Abou a rongowa makalima yaka ya rongolwa na Insa,  “Wami de yi ndziya, de wu kweli, de ya mayesha.  Kavwasi muntru atso jawo ha baba nayika kavira hanguju.”

Karim akajiviwa na yi  hadisi ya Ibrahima.  Ibrahima aka muntru wa kweli aka na wu vwamoja na Mungu.  Be wu mjuhu wa handra wahe Yaankubu kaka muntru wa kweli mawuri de bakwahe Ibrahima. 

Karim aka na suala muhimu.  Namna ntrini mwanadamu amwaminiwo Mungu wa kweli ake wapewu mawuri de Yaankubu?  Karim ayendreleya na zi hazi za huwundra zahe mawuri dayima, akotsaha adale zi ntrongo aka asoma harimwa yi shiyo be yi fikira yahe yakoregeya kakila wakati harimwa yi  hadisi ya Yaankubu na bahe Isiyaka.

Isiyaka aka mtrumuhu afu na ya matso.  A mwiri wu mwana wa handra wahe Izu amwambiya huka ayendre malavuni amufumiye gondzi nyeha aje amupishiyelo mawuri de halilo alivendzawo, harimwa yi sharien Isiyaka akoja a  mwaritishe wu mwana wa handra wahe zi baraka piya.

Mtrumshe wahe Rabeka akiya ya mahadisa yaka bayina Mtrumshe wahe Rabeka akiya ya mahadisa yaka bayina ya Isiyaka na Izu.  Ha wu pesi amuhiri Yaankubu, a mwambiya yi mipango ya Isiyaka ha humwaritisha wu mwana wa handra zi baraka.  Rabeka a mwambiya Yaankubu ayendre a renge magondzi mayili ma titi ajenayo.  Yaankubu a fanya zile mahe a mwambiya.  Rabeka a pihi yi nyama yile yi namna Isiyaka avendzawo, ayitriya masala na shirungu vuje mawuri de halilo wantru wa yenshiwo harimwa zi ntsi za juwa la huheya wa pihawo.  Yaankubu kaka sawa na Izu.  Izu aka mwana mwemwa na swiha ndjama, mustwanrabu nyangu yi hu dzwalwa yahe aka na nyele nyengi harimwa wu mwili kamili raha na mwananyahe Yaankubu.

Rabeka arenge baendhu ya ngozi ya li gondzi amufungu Yaankubu harimwa yi mihono na zi nkosi yile pare bahe ahimusika asike ya mavuzi ya li gondzi.

Yaankubu apindri mawuri de halilo mwana nyahe a pindrawo.  Wakati wule Yaankubu arenge yi nyama yile amuvingiya bahe, hazizo bahe ali yi nyama ajiviwa abuzu amwaritisha Yaankubu zi baraka za kolazimu zi volwa mwananyahe mtrumuhu Izu.

Karim akensi harimwa wu hura wa yi nyumba akoyiwundra.  Harimwa dakika thalathini akofikiri de yi  hadisi yini.  Ha zizo a lawa hwendra ha Abou ha hutsaha mayeledzeyo ju la yi  hadisi yini.  Mkini shiha Abou ashindre a towe mayeledzeyo ju la yi zitrendrwa za Yaankubu na Rabeka.  Yi suku ya vili yika mfumosi.  Karim ahimi asubwihi swafi apindri arenge yi ndziya ha hwendra mjini ha Abou.  Hu waswili yahe amupara Abou akotabu marindri wu nyuma mwa lid ago lahe.

“Habari za asubwihi, Karim!  Ntrongo ntrini de yi liyo mpiya?  Wuja na asbwihi swafi na wami ni sonandza.  Rasa tsanwa dite.  Ritsojuwa rile shahula sha asbwihi ruwayila?” 

Abou amukaribisha dagoni.  Wakati wa yisa hunwa yi dite  Abou amudzisa, “Ntrongo ntrini de nitso shindrawo niyisayidiye?”  amudzisa mwandzani wahe Karim.

“Risijiliyana kiyasi nisijuwa huka yi lera yini waja vani na suku ya mfumonsi kwaja tu be vwa zahuveleha.”

“Tsisomo yi  hadisi ya Yaankubu.”  Karim amwaledza.  “Tsi taembiha na yi  hadisi namna ntrini de wu rongowawo amba Insa aka mtrume wa kwelu, awu aka azidi mtrume wakati yikawo a lawa harimwa kabila ya pewu mawuri de ya Yaankubu?  Yaankubu aka amuhada bahe abuzu a yibi wu mwarata wa mwananyahe mtrumuhu.”

Abou a mwangaliya Karim ha hujiviwa,  “Wujuwa nisifikiri huka wakaribu na hujuwa ntrongo muhimu harimwa yi shiyo shitukufu sha Mungu.  Mungu waye wuriva ndziya za wasi huyelewa.  Baendhu za wakati wutsopara ntrongo harimwa ya makalima ya Mungu za husayidiya ile pare wu yelewe.  Wakati mwengi wasi wu soma be karistamiya fetre.  Wusinahana wakati Rabeka aka amira, kaka ajuwa ntrongo zaka zamuhidjiriya ata amudzisa Mungu?”

“Ewa, nisinahana,” Karim adjibu.  “Tsiyani harimwa yi  hadisi yini.  Mungu aka amwambiya:  ‘Nishani mbili zitsolawa hahoju; wutsodzaya wantru wayili.  Wu moja atsoka na nguvu raha na mnyawe; Wu mtrumuhu atso rumishiya wumtiti’.

“Tsasi rina ntrongo ya handra ya hurisayidiya riyelewe:  Mungu asimwambiya Rabeka huka amba wu mwana mtrumuhu atsomurumishiya wumtiti.

“Vuviri maha mengi, wana wantrubaba wani wa trendre, risomo  hadisi nzduzuri ya Izu wakati alawa shambani aja dagoni na zi ndza.  Yaankubu ako piha mtsuzi, wakonunka fetre na Izu aka na ndza swafi. Narisome mawuri de halilo yangihwa.”

Izu amwambiya Yaankubu:  ‘Nisonandza swafi; nimba mpavi shintru shinkundru shisho.”

Yaankubu amudjibu:  ‘Nitsohuva nayika wu nimba wu hakikifu amba wawe de mtrumuhu.”

Izu arongowa, ‘Tsikubali!  Tsa karibu na hufa; ntrongo ndzuzuri ntrini de wu hakikifu wangu wutsonifanyiyawo?”

Yaankubu adjibu, ‘Handrani nimba wanhadi huka wutsonimba wu hakikifu waho.’  Izu amumba Yaankubu wanhadi na wu hakikifu.  Wakati wule Yaankubu amumba dipe na mtsuzi.

Ali ano na maji, ahimi ayendredzahe.  Zizo de zintrongo zaka zamutriya Izu shuguli ju la yi haki yahe mawuri mwana mtrumuhu.”

“Harimwa zi ntrongo rasoma ritsojuwa ri rongowe huka Izu aka na twabiya za pewu.  Kakovulishiya muntru.  Risomo harimwa yi  hadisi huka Izu aka na wantruwashe wayili, Yehoudith na Basmath na wawo wawafanyiya Rabeka na Isiyaka ntrongo zapewu.

“ Zi ntrongo zini ziranyesa yi namna Izu akoyenshi.  Na rinahane yi  hadisi ya bahe wakati amwambiya amba aka tayari ya hu mwaritisha zi baraka mana waye de wu mwana mtrumuhu.  Ntrongo ntrini de wu fikiriwo Izu aka arongowa?”

“Mkini waye tse de mtrumuhu tsena,” Karim arongowa.

“Wuna haki!  Halilo na yelewa karumiya kweli.”

“Na Rabeka?”

“Aka mama akotsaha atowe taembu.  Mama kalazimu a dala na waye zilazimu yike amba aka afikiri ya makalima ya Mungu:  ‘Wu mwana mtrumuhu atsorumishiya mtiti.’” 

Be ha huyesheleya yi  hadisi yini tsikubali huka amba Yaankubu kafanya ntrungo zanyesawo amba wawe muntru wa Mungu.  Yaankubu na mamahe kawaka walazimu wadjerebu humusayidiya Mungu hahufanya zi ntrongo zahe. Waye mtukufu.  Atsofanya zizo arongowa amba atsofanya.  Be Mungu aka na trongo akotsaha ayifanye mana haheju ntrendreyo muhimu raha na maha.  Wa hendreleya husona wutsowona yi namna Mungu amufanyiya Yaankubu taembu ha humufanya muntru yikawo de akotsaha ake.  Aka mbali na yi irhami yahe maha mengi.  Aka a taembishiwa na muntru wa yi irhami yahe.  Afiliwani bahe na mahe wakati aka harimwa ntsi ya shi wudjeni, na mtrumshe wahe afu wajawu.  Huregeya yahe harimwa yi arudhu ya bahe, Mungu amutaenbisha wuku wule.  Zini tabiya zikawo Mungu waye wurumiya wakati atsahawo abuzudze mayendreleyo ju la yi shumbe shahe.  Baenda awona zi taembu zini ya mayesha yahe yaka ya buzu mawuri muntru wangina.  Mungu aka amubuzudza ata li dzina lahe hahu mwiyira Israila, yaenni djeshi la Mungu awu mwana washi wufawume wa Mungu.

“Nayika wu somo ya Makalima Matukufu ya Mungu, wutsopara huka wu wantru piya walawa harimwa yi damu ya Insa waka wantru mawuri de wasi ritsahawo muhuyizi ariswamihi ya madhambi yatru.”

Abou amwaledza Karim huka ya Makalima Matukufu ya Mungu rangu mwandrisoni mwa yi shiyo sha handra sha yi Taoureta ata hupara yi shiyo sha mwiso sha yi Injil, shina ziyo sitini na sita zangihwa na wantru arubayini harimwa muda wa maha alifu wa hamusumiya.  Muhihu wa yi shiyo tsi de hwanyesa yi namna Mungu ahukumuwo ntsi moja be de hwanyesa wumpago wa Mungu hahuja ahuyi wu wanadamu yile wantru piya harimwa li duniya wa barikishihe mawuri de halilo aka amumba Ibrahima miyandi maha alifu nne ya vira.

“Wusinitsehe Abou, be rasa tsayelewa zi baraka zalazimu zilawe harimwa yi damu ya Ibrahima?”

“Ahan, Karim, basi de deni!  Zi baraka zini wuwo mwanadamu:  Nahana Insa aka arongowa,  ‘Wami de yi ndziya, de wu kweli na ya mayesha.  Kavwasi muntru atsoshindrawo aje ha baba nayika kavira hanguju’.”

“Rangu mwandrisoni hoho Mungu aka afanya mpango wa huhuyi wumati wahe yile wu sangamiye ha hwendra harimwa wu moro wa djahanamu.  Humkubali Insa yiyo hukubali yi ndziya ya wu huyizi wa Mungu.”

Wakati Karim alawa dagoni ha Abou aka na furaha rohoni.

“Mungu mwemwa,” adjambiya.  “Mwanadamu asimukosa Mungu, na waye asifanya ndziya za hu muhuyi abuze amuregeze julahe!”

Arongowa mangavu:  “Wunu de wu Mungu nitsahawu nimurumishiye harimwa ya mayesha yangu piya, wakati wule aziya taxi ha hwendra dagoni.”

 

Yi  hadisi ya Ibrahima na wu wantru wahe yi rengwa harimwa yi shiyo sha Genèse harimwa yi Taoureta, ziyo 12-23; na ya makalima ya Insa ya rengwa harimwa yi shiyo sha Yuhani harimwa yi Injil, shiyo sha kumi na nne (14).

Ismaila, mwana wa Ibrahima

             Ismaila,  mwana wa Ibrahima

Yika wujoni wandzani wayili Abou na Karim, waka wakensi karibu na yi bahari wako hadisi.

“Namna ntrini de Ibrahima ashindra apara roho yahu mtowa wu mwana wahe, Ismaila dagoni?” Karim adzisa.

“Wu juwa yi manha Ismaila akanayo wakati Ibrahim amutowa dagoni vwa moja na manhe Hadjara?” Abou akofanya wu tunduzi.

“Anha, tsisi juwa.  Aka na manha mingavi?” Karim akotsaha ajuwe.

“Yi Taourata yi rongowa huka, ‘Ibrahima aka na manha thamanini na sita(86) wakati Hadjara amudzaliya Ismaila.’ Wakati Ibrahima akana manha tuswini na shendra(99),Mungu amuvenushiya Ibrahima ha humnahanidza huka mtrumshe wahe Sara atso dzaya mwana baenda ya mwanha.” 1

“Vavo Ismaila aka na manha 14  wakati Isiyaka a dzalwa,”  Karim arongowa.

“Wakati ntrini basi de atolwa dagoni?”

“Baenda ya manha miraru, harimwa yi manha kumi na saba yahe, wakati Isiyaka aka atsindzwa dziya. 2   Kayaka de yi viyaji ya handra manhe ahilawa dagoni ha Ibrahima.” 

“Wakati wa handra wuka de wu vi?”  Karim aka ashanga.

“Kabula ya Ismaila hu dzalwa yika yi rongolwa harimwa yi  Taourata huka,  Hadjara aka amumira Ismaila na waye aendrisa hu murenga Sara chefu wahe shinamuna.  Ha zizo Sara amurenge shinamuna wajawu ata a trawa dagoni, be Mungu amjiliya ha humsayidiya ata amureeza Hadjara dagoni ha Ibrahima.  Yi lazimu ri some yi hadisi kamili harimwa yi shiyo sha handra sha yi Taoureta chapitre 16.

‘Malayika ya Mungu yika yi mupara Hadjara bavuni mwa shisima harimwa arudhi ndribwavu kayaka na wantru, shisima shiliyo harimwa yi ndziya ya hwendra shur. 

Na yi malayika yi rongowa,  “Hadjara, mrumwa wa Sara, wu lawa havi wu sendra havi?” 

Amwambiya, “Tsimutrawa shefu wangu Sara.” 

Yi malayika ya Mungu yi mwambiya, “Regeya ha shefu waho, wendre wa mutwien.” 

Yi malayika ya Mungu yi mwambiya tsena, ‘Nitso fanya wu wana waho wengi ata kawana wu hasibiliha.’  Na yi malayika ya Mungu yi mwambiya, ‘Fahamu, wuna mwana, na wawe wutso dzaya mwana mtrubaba; yi lazimu wu mwire Ismaila; mana Mungu amumba taenbu nyengi harimwa zintrongo wuzi yenshiwo.  Atsoka mawuri mpundra nyeha ya mwanadamu, atsoka na wengefu ju la wu wantru piya na wantru watsoka kinyume naye.’

Hazizo Hadjara ayiri li dzina la wu Mungu aka amurongodza, Mungu awonawo, adjidzisa, ‘Kwelu tsimuwono Mungu na wami tsalawa yi roho baenda na muwona?’3

“Vwa ntrongo muhimu tsiyani kaya lazimu rayi tumpidza.  Hadjara aka ajuwa huka tsi malayika weke de yako laguwa na waye.  Aka ajuwa amba de Mungu wa kweli ayenshiwo.  Amumba li dzina; Muntru a niwonawo.

Yi venuha hatruju huka amba tsi malayika tsi de ya tso towa miyandi:  Nitsohuva wajuhu wengi ne kavwasi ata muntru atso shindrawo awahasibu.  Ismaila aka de wu mwana wa handra aka a rongolwa harimwa ya makalima matukufu ya Mungu aka a volwa dzina la lawa ha Mungu kabula ya hu dzalwa na yi faswiri ya li dzina lahe:  Mungu waye wu kiya.  Dzina lini kaliana hu badiliha na yi damu yahe yaenni de wu wajuhu wahe Mungu wu wakiya ayina wakati wa muliliyawo ha hu tsaha wu huyizi yaenni mswamaha way a madhambi yawo.”

“Yini habari ndzuzuri kabisa!” Karim arongowa.

“Be nisifikiri huka amba tsindzuzuri bahe humtowa dagoni lahukana aka na maha 17.  Kaka na mahaba na waye?”

“Ewa, aka na mahaba na waye.  Ripara wana ntrongo wendza mana watsorisayidiyawo ha hu yelewa yi hadisi.  Wakati Ismaila aka na manha 13, Mungu aka amujiliya tsena Ibrahima ha hu mujidza yi miyendi aka amumbayo kabula yi hu dzalwa ya Ismaila:  ‘ Mwana atsolawawo hahoju atsoka de wu mwarata waho’ 4 

Harimwa yi manha 13 ya vira Ibrahima akofikiri huka wu mwana akomurongowa de Ismaila.  Amuvendze swafi amuleye fetre.  Ibrahima aka amwaledza wu mwana wahe Ismaila yi miyendi Mungu aka amumba ne de hu barikisha li duniya kamili hasibabu de yi damu ya Ibrahima.  Mungu amujilia Ibrahima ha hu mwambiya mtrumshe waho Sara atso dzaya mwana mtrubaba.  Ibrahima amayizi huka amba aka afanya nayi.  Wu mwana wa miyendi aka arongolwa na Mungu atso dzalwa baenda ya mwanha. Ibrahima ako muwoneya Mungu haya ata anyama monsi:  ‘Djeli yika amba Ismaila ako yenshi ju mwa zi baraka zaho!’ 5  Vavo Mungu aka amudjibu,  ‘Ju la Ismaila, Tsika tsihukiya.  Katayari, tsimutukuza, na wami nitsomufanya ake na mavuna mengi, atso dzaya na wana wengi. Atso dzaya mazefu kumi na wayili, na wami nitso mu fanya ntsi ndribwavu.’6

“Yi miyendi Mungu aka amumba Ibrahima yika miyendi ya damu na hu tahiriwa mawuri mfano wa miyendi ndzitwaharifu bayina ya makungu manyo mayili wakati wa vana wahandi ya ntrongo.  Ya makalima ya Mungu ya rongowa:  Ibrahima na wu mwana wahe Ismaila waka wa tahiriwa suku moja’.7  Kakila kalmia Mungu arumiyawo lilo wuka na mana.  Akotsaha li duniya piya li juwe huka amba Ismaila aka arumiwa harimwa yi miyendi ya damu yini kayina mupaka.”

“Ntrongo ntrini de yi tsahawo yi rongolwa?” Karim akotsaha ajuwe.

“Yi sitsaha yi rongowe huka amba vwa suku Mungu atsotra damu ha huhuyi wu wajuhu wa Ismaila.”

“Yika mbovu Ibrahima humlola Hadjara ake de mtrumshe wahe?”  Karim adzisa.

“Kayaka mbovu harimwa yi shariya shaka wu wakati wuwo, be ju la yi ndziya ya Mungu yiyo mbovu.  Mungu kaparo mwambiya Ibrahima a lole mtrumshe wa vili.  Muntru huka na wantruwashe wayili yiyo  taembu.  Mungu waye wu vendza muntru ake na mtrumshe wu moja mawuri de halilo aka amuwumba Adam na Hawa harimwa yi jardin ya Eden.  Tabiya na wu tamaduni zizo tsi de za lazimu ri dunge be de zintrongo Mungu arienmurisha.”  Abou amwaledza.

“Ntrongo ntrini de yaka ya muhidjiriya Ismaila wakati bahe aka amudumbidza dagoni?”  Karim akotsaha ajuwe.

“Vulishiya!  Wusi hukumu?  Tsisi fikiri huka amba Ibrahima akotsaha amutowe wu mwana wahe Ismaila dagoni!  Wakati Sara aka amwambiya Ibrahima amtowe Ismaila dagoni mana Ismaila akomtaenbisha yi suku wako sherehi yi hutsindzwa wu mwana dziya, yi Taourata yi rongowa: Humtowa Ismaila dagoni yika tabiya ya pewu ju la Ibrahima, mana aka de wu mwana wahe.  Mungu amujiliya Ibrahima tsena ha hu mwambiya asike na wu hafilifu na Ismaila.7  Mungu atso mubarikisha Ismaila.  Be wakati de wuwo wuwo Mungu amwambiya Ibrahima zintrongo.  Yi mbiya yikawo yakomlaguwa de Insa amba atso barikisha li duniya, yitso lawa ju la yi damu ya Isiyaka.” 8

“Hali Isiyaka aka borwa raha na Ismaila?”  Karim adzisa.

“Anha kayisi rongowa amba deni de aka borwa na deni de kaka.  Mtrume Isaya arongowa huka zi ntrongo ndzuzuri rifanyawo zizo sawa na nkandzu yendza ntrontro (Isaya 64:6).  Mungu aka atsahuwa yi irham ya Isiyaka na yi arudhi ya Israila na mana.  “Ju la Isiyaka na yi arudhi ngatiti ya Israila wu mhuyizi wa wu binadamu piya adzaliwa na yi arudhi yini yi rendreha de wu harimwa li duniya, na Insa atsoregeya mawuri mfawume hahujo hukumu li duniya.”

“Ya mayahudi wawo wa yisa wa huyiwa mana Mungu aka atsahuwa yi arudhi na Isiyaka?”

“Anha, kavwasi ata muntru wu moja atsoshindrawo adjihuyi ha hu fanya ntrongo ndzuzuri.  Ya mayahudi wa lazimu wa mukubali Insa ake de muhuyizi wawo mawuri de halilo wu wantru piya wa lazimu wa mukubali.” 

Baulusu mrumishi wa Insa Kiristi a rongowa harimwa yi shiyo sha Maromu 11:25:  ‘Wananyangu, vwa faraha iliyo amba mara ya handra Mungu aka aitriya sirini, badi avasa aja aivenuwa, na wami nisutsaha muijuwe, ile pare musudzione amba wanyu de wendza zi ankili.  Na faraha iyo tsini, amba baaendwi ya I Israila, iyo kaikiri uamini.  Wafnyishiha amba wao na zitswa ziyi ata mupaka i indadi kamili ya u wantru wa zi nishani zangina yaka yahentsiwa, ingiya harimwa utawalizi wa Mungu…’

“Harimwa zi suku za mwiso zini risi wona wantru wengi yikawo walawa harimwa yi irham ya Ismaila wa muyelewawo Insa nahu mukubali ake de muhuyizi wawo.  Na rendreleye na yi hadisi ya Ismaila.  Ibrahima aka amumba Hadjara na Ismaila kiyasi ya shahula shahuwatosha ata wa waswili harimwa yi shisima.  Na Hadjara kaka amayizi wu vahano vale.  Wakati amayizi huka amba kakoyelewana na Ibrahima amulishi Ismaila dagoni ha hwendra vahano mbali akensi na huliya.  Malayika ya Mungu yi mujiliya, wusi fikiri amba yi malayika yika yi mwambiya Hadjara ntrini?”

“Nisi fikiri amba yi malayika yi mwambiya, ‘Wusiliye, Hadjara, Mungu asihukiya!’”  Karim adjibu.

“Wu fikiri fetre! Ya makalima matukufu ya Mungu ya rongowa:  ‘Malayika yi mwambiya, ‘Ntrongo ntrini de yi hutaembishawo, Hadjara?  Wusi riye, mana Mungu ayisa akiya li ji la wu mwana waho, vahano aliyo’. 9  Wusi dale amba mana ya Ismaila yiyo ‘Mungu wu kiya’.  Mungu asikiya yi shundri sha wu wajuhu wa Ismaila wakati wa liyawo ha hu tsaha mswamanha wa ya madhambi yawo.  Mungu amwanyesa Hadjara shisima shaka bavuni waye na wu mwana wahe Ismaila wapara maji wano.”

“Hu tolwa yawo dagoni ata walatsihe harimwa yi ntsi nkavu, ntrongo zini zimutaenbisha Ismaila swafi,”  Karim arongowa.

“Ewa, hasira nyengi,hu dumbidziwa, hamu, shikodzo shengi shakensi harimwa yi mizi ya wu wajuhu walawa harimwa yi irham ya Ismaila.  Be Mungu asiwakiya wakati waliyo na taemb na waye atso wava ya maji ya huwazihira. Mawuri de halilo Insa aka arongowa ha ji lendza nguvu yi suku ya mwiso ya yi shuhuli ya unahanizi ule, yaani yi suku ndribwavu:  ‘Neka muntru asuona nyora, naje hangu, aje anwe.  Mauri de I heli u Muangishiyo Muraharifu urongowao, muntru aniaminiwo, miro ya maji yivingawo uhayati yitsoshuka ha ulawa moni hahe.’  Arongowa trongo iyo yapatana na yi Roho watru wamuaminio wakojo volwayo. Mana vale yi Roho raha kayaka yadjaaliwa watru, ha ivo Insa raha kaka atukuziwa’.” 10.

“Mungu akotsaha arongowe ntrini ju la ya mazefu kumi na mayili aka amumba Ismaila yi miyandi?” Karim adzisa.

“Ismaila aka na wana 12.  Mungu awalaguwa harimwa ya makalima matukufu.  Wutsojuwa wu some za patina na wu wana 12 wani na wu vahano wayendra ha huyenshi harimwa yi shiyo sha Taourata Genèse 25 hwandrisa mustari wa 13-17.  Wa yeneya harimwa zi nsi za sharabu na zangina hahu lawa Misri. Wajuhu wa Ismaila waka wa yeneya mawuri de halilo Mungu aka amwamiya.  Be yi baraka muhimu yika de yi baraka ya wuhuyisi ya lawa ju la  Insa Kiristi, Muhuyisi mtwaharifu, mana kaka na dhambi.

“Wujuwa huka amba Ibrahima afu ha manha 175 na yi Taourata yi rongo huka ‘ Isiyaka na Ismaila, wu wana wahe, wamudzihi harimwa li gambe la Machpe’lah’. 11  Zini zi hidjiri manha 62 baenda Ismaila aka atolwa dagon.  Ismaila aka na mana 89 na mwana nyahe Isiyaka aka na mana 75.”

Karim ambawukaya: “Tsi ndjema yivo yikawo amba wu wajuhu wa Ismaila na Isiyaka kawasiyelewana ata hu para yi lewo yini.  Ya wuri wadala huka amba wonsi yawo wa hasibulwa harimwa yi miyandi ya wu huyizi ya li duniya piya.”

“Ewa tsi ndjema,”  Abou arongowa.  “ Be wu wakati wa vavo.  Kakila muntru atsojuwa angiye harimwa yi miyandi yini ayina wakati.  Ha hu mwambiya Mungu huka wawe muenswifu na wawe kana hushindra adji huyi. 

“Wakati wuwo wutsongiya harimwa yi miyandi yini hahu mukaribisha Insa rohoni haho aje ake de muhuyizi waho.  Mungu atsohukubali harimwa yi myandi yini  ju la yi fidiya ya Insa.  Wakati wuwo Insa atso veleha yi Roho ndzitwaharifu yahe yije yi enshi haho ju.  Yi Roho ndzitwaharifu ya Mungu yitso badili yi roho yaho hahujo hufanya wuke mwana wa Mungu.  Kakila muntru atsojuwa amiye yi duwa yini.  Kayisi tsahuwa amba wu lawa de havi awu de havi mana zi baraka zini zizo zawu wantru piya.  Ya Makalima ya rongowa: ‘ Mauri de heli u Muangishiyo Muraharifu urongowao:  “ Mutru yotsi amuaminio, katsotolewa yi tama yahe aliyo nayo na waye. Ha izo, kavusi tafauti baina ya Muyahudi na tsi Muyahudi, badi piyas Mwalatru moja, na waye udjaaliya ha uwengi kula mutru amumiyao.  Mana vuangihwa moni mwa u Muangishiyo Muraharifu:   Kula muntru amumiyao Mwalatru, atsohuyiwa.”12

“Wu muhimu wayi hadisi yini, yi sirongowa huka amba:  Mungu waye wu wona, Wu kiya, na Waye wu hafiliha na wu wantru wahe yikawo de wu wajuhu wa Ismaila. Mungu asihuvendza na hu tsaha ahuhuyi!

                               

Genèse 16:16;17:1,19;   2Genèse21:8-14;  3Genèse 16;7-13;  4Genèse 15:4;  5Genèse 17:18;  6Genèse 17:20;  7Genèse 17:26;  8Genèse 21:10-13;  9Genèse 21:17;   10Yuhani 7:37-39: 11Genèse 25:9;1 2Maromu10:11-13.

Anjouan

Yi DAMU hari mwa zi NYANGO za yi MILONGO

Yi Damu hari mwa zi Nyango za yi Milongo

Karim na Abou waka wakensi karibu na poro wakoangaliya marikabou yako vahuwa nyombe za yi nyama ya miradji.

“Yivo nawona zi nyombe zini tsinahana yi hadisi naka na soma hari mwa yi Taoureta yakorongowa amba wantru wa sile damu,” Karim arongowa”.  Mngu arongowa:  ‘Mana ya mayehsa yawu mwili ya de hari mwa yi damu; mana yi damu de yi swamihiwo ya madhambi hasibabu de ya mayesha ya liyo hari mwa yi damu.’  Namna ntrini damu yi towawo madhambi?  Libako Mngu akolirongowa lilo jeje?”1

Abou atsehe:  “Ha hudjibu li suala laho, yi lazimu riregeye harimwa yi Jardin ya Aden yikawo yika de yi mpevu.  Wusi nahana ntrongo yaka wahidjiriya Adam na Hawa?”

“Ewa, waka wamukoso Mngu na Mngu aka awatowa harimwa yi Jardin ndzitwaharifu yahe yikawo yika de yi mpevo na Mngu aka atsindzi shinyama ha hu renga yi ngozi awafanyiye nguwo za hu pindra.”  “Ewa, vwa nyengi za hu rongowa ju la yi hadisi yini.  Mngu aka awumbu wu mwanadamu na yi zinyama, aka awafanya weke wandzani.  Yika mwandzani de atowa yi damu yahe ha hu watsashiya mswamanha way a madhambi yawo.  Baenda ya zini wu vwamoja wa Mngu na wu binadamu na yi zinyama wuka wu badiliha.  Be zizo piya zahidjiri Mngu aka na ndziya ya hu regeza wu vwamoja wahe na wu wanadamu mana waye wu vendza kabisa wu mwanadamu.  Yi ndziya yini ya ledzewa harimwa ya makalima matukufu ya Mngu mara miya na miya na miya. Harimwa yi Jardin ya Aden Mngu aka amwambiya shetwani:  ‘Nitso triya wu wengefu bayina yaho na mtrumshe, na bayina ya wu mwana waho na wu Mwana wahe; wu mwana wahe atso hutsera yi shistwa shaho, na wawe wu tsomutsera yi ntsundzuni ya mundru yahe.’ 2  Wu Mwana wa mtrumshe arongolwa mawuri mbewu; Mtrubaba wu moja.”

“Muntru wunu dedeni?’  Karim adzisa.

“Yi miyandi yahale yiyo ya sawa na muntru arongowawo zi ntrongo za Insa afanya.

“Insa arongowa huka:  ‘Musifikiri amba tsija ha hutowa zi ntrongo za yi shariya sha mtrume Moussa na yi miangishiyo ya yi mitrume

zirongowawo. Be wami tsija ha hu zi tsimidza.’3 Ya makalima ya Mngu ya rongowa huka: Insa atowa wushindzi wa zi ntrongo za wu tawalizi na yezi za yizo kazionehana, azifedhehisha shandzaju ha hu wonyesa amba azishindri ha hutowa Insa sadaka harimwa wu mwiri wa mpawa.’ “ 4

“Wakati Mngu aka amwira Ibrahima, Mngu aka amwambiya arenge zinyama ziraru azidukuwe mabundru mayili.  Hahufanya ntrongo yini Ibrahima aka ajuwa huka amba Mngu akofanya miyandi na waye be kayaka miyandi tu be miyandi ya damu.  Mwisoni Mngu atsimidza yi miyandi ya damu yini na Ibrahima ha hutahiri.” 5

“Ntrongo nrini de yaka harimwa yi miyandi yini?”

“Miyandi mawuri de yini yiyo wuka ya makungu manyo mayili yi laguwawo ntrongo muhimu kabisa bayina ya makungu manyo mayili.  Wawo wuka tayari ya hufa ne wahuyiyana.”

“Wusi tsaha wu nambiye huka amba Mngu akomwambiya Ibrahima huka amba atso towa ya mayesha yahe na yi damu yahe yile amuhuyi?”  Karim aka aziwono mijuza.

“Yini de yi ntrongo ayifanya.  Na wuyo kayaka yafanyiwa ya Ibrahima weke wahe.  Huja duniya mawuri de Insa, Mngu atowa ya mayesha yahe na yi damu yahe hahu regeza wu binadamu piya haheju?!”

“Yiyo ntrongo mufanyishiha Mngu avendze wu limengu kabisa?”

Karim akoshuka matsozi.  “Yini de viyagi ya handra na yelewa ya makalima ya rongolwa harimwa yi shiyo shangihwa na Yuhani 3:16:  Mana Mngu avendze wulimengu kabisa, ata atowa wu Mwana wu moja moja wahe, amuveleha yile pare kakila muntru amuaminiwo asangamiye, be ake na wu hayati mukamilifu kawuna mupaka.; “

“Mengoni mwa zintrongo zaka zahidjiri vuka vurumilwa damu nyengi, Yika de wakati wantru wa shi Israel waka watolwa hari mwa yi ntsi ya Misri ju la wuruma na hutezwa sheri.  Mngu aka aenmurisha kakila dago harimwa yi Israel kamili li tsindze Gondzi ha hu towa fidiya.  Wakati wuwo warenge yi damu wayi vahe hari mwa zi nyango za yi milongo ya malagoni hawo.

“Wuku wule kakila dago harimwa yi ntsi ya Misri, likawo kalakomuamini Mngu bila kawaka wavaha yi damu harimwa mlongo, kakila mwana mtrubaba wahandra aka aremwa na yi mawuti.”

Karim amayizi amba “tsena waka wa hifadhiwa na yi damu. “

“Ewa, be tsi de kakila damu de yako rumilwa.  Yika yi enmurishiwa huka yi damu yike damu ya gondzi like na mwanha bila lisike na wuwade wutsokawo wontsi, be gondzi dzuzuri lendza swiha.”

“Wusi tsaha wu rongowe huka amba yi damu ya gondzi laka lazimu liwulawe, yako murongowa de Insa?” Karim adzisa.

“Ewa de halilo, Ya magondzi piya yawulawa zini zakomulaguwa de Insa.  Li gondzi lika lilazimu like trahafu mawuri de halilo Insa kaka na madhambi.  Monye murumishi wa Insa arongowa:  Basi ha yi damu ndzitwaharifu ya Kiristi, aliyo mawuri mwana gondzi wa sadaka alingana, tsena kasina kosa litsokawo lontsi.  Madza aka atsahulwa kabula ya li duniya kalaka la wumbwa, be aja avenulwa hari mwa wu wakati wa mwiso wunu ha hurihuwi.’7

Wakati Yahaya mbaenshizi amuwona Insa wakati akomujiliya.  Arongowa: ”Tsilo Sadaka la Mngu liliyo mufano moja na mwana gondzi atolwa sadaka.  Waye de atowawo ya madhambi ya li duniya!’8

Harimwa yi shiyo sha mwiso sha yi Bible, Yahaya angiha ya makalima ya li djimbo laka la yimbiwa Insa na zi malayika mpevoni:  “Wawe wustahiki wu renge yi kiritasi ya verwa, tsena wu puwe zi liti zayo,wuyibuwe.  Mana, wuka wu tsindzwa ha hutolwa sadaka, na ha yi damu yaho, wu mununuliya Mngu wu binadamu piya yikawo wa lawa hari mwa zi kabila piya na zi luha piya na zintsi piya.’“ 9 

 “Yini ntrongo ndjema kabisa!”  Karim ashemeledza.  “Kavwasi muntru aparo naledza ya makalima matukufu ya Mngu yi namna yini, Abou!  Vwa mpango mzuri kabisa hari mwa yi shiyo shitwaharifu shini!”

“Ewa, hakweli vwa mpango.  Mngu aka awambiya wu wantru wa shi Israila huka wa muwundriye Nyumba ya embada hari mwa yi ntsi nkavu (desert).  Harimwa yi nyumba yini vuka vurumilwa damu nyeni.”

“Yi Nyumba yika ya hu fanya ntrini?”  Karim adzisa. 

“Yi Nyumba yika de vahano Mngu akowonana na wu wantru.  Vuka mafuko mayili harimwa yi nyumba, wu vahano vutwaharifu na vahano vutwaharifu swafi.  Harimwa ya mafuko yani Mngu aka awambiya huka amba wa shushe masuru mane (4).  Li suru la mwendze like na range mawuri mtsanga wa ntsi nkavu na wulo lika de li pombo la yi nyumba.  Li suru la vili lika li fanyiwa ha ngozi ya gondzi na wulo lika na range ndzukundru mawuri damu.  Wu moni mwa yi nyumba vuka vwazuri swafi, be muntru kakowona badi nayika angiya wumoni.  Wahika mwendze wu tsowona tu de yi ngozi yaka na yi range mawuri mtsanga wa ntsi nkavu yaka yavihidziwa.  Yi ngozi yini yako mulaguwa de Insa yikawo ako fana na mwanadamu wuri de wasi.  Kavwasi muntru akojuwa huka amba Insa aka avelehwa na Mngu mana akofana na wasi, badinahika muntru aka na wu djama na waye de akomayizi huka amba Insa aka de Mhuyizi mtukufu wa li duniya.  Yi ngozi yaka na yi range ndzunkundru yakorongowa de yi damu ya Insa.  Bawulusu mrumishi wa Insa aengiha: Ju la Insa rikombolwa ha ndziya ya yi damu yahe yaka ya triha ha hutolwa sadaka harimwa wu mwiri wa mpawa, ripara na mswamanha wa ya madhambi yatru ha hu dunga wu tadjirifu wa yi neema yahe aridjaanliya.’“ 10 

“Bayina ya fuko twaharifu na li fuko twaharifu swafi vuka suru tronga likawo amba wantru wane (4) kawako shindra wa li randruwa.  Wu nyuma mwa li suru lini vuka de wu vahano vwa twaharifu kabisa  vwa Mngu vwa moja na kasha layi miyandhi.  Li kasha lika lifanyiwa ha mwiri lika li vambiwa na dahabu.  Yi dahabu yaka ya vambiwa hari mwa li kasha yako yiriwa de yi shiri sha msikiniyo.  Wuju mwa yi shiri sha msikiniyo vuka Nuru. Yi Nuru  yini yika de wu tukufu wa Mngu.  Wumoni mwa li fuko lini wu fundi mlibwavu wa dini de aka amurishiwa angiye wumoni mara moja hari mwa mwanha ha hu mwelesheya Mngu yi damu ya hu tsaha mswamaha wa ya madhambi ya wu wantru wahe.”

“Wusitsaha wu nambiye huka amba wu fundi wa dini mlibwavu akoshindra apara roho ya hungiya hari mwa yi

 placi ndzitwaharifu ya Mngu?”  Karim adzisa.

“Ewa, yika wakati muhimu.  Wu fundi wa dini aka anmurishiwa avinge damu ya shinyama shititi bila kashaka shalazimu shaka na wuwade.  Yi shiri sha msikiniyo shika de vahano vwaka zi hadhwabu za Mngu ha ya madhambi yaw u wanadamu, ju la humkosa Mngu.  Ahiwaswili wu moni mwa wu vahano vutwaharifu swafi, akoroza yi damu hari mwa yi shiri sha msikiniyo.  Ntrongo yi yahifanyiwa Mngu kakowona tsena ya madhambi yaw u wanadamu.  Akowona de yi damu yako vo ya koswaminhi ya madhambi yaw u wanadamu.  Yi damu yaka ya rozwa harimwa yi shiri shamsikiniyo yika yi buzudza yi fikira ya Mngu ha hurendreha fikira ya msikiniyo badala ya fikira yaw u hukumu.”

“Kwanaledza yi ntrongo Mngu akorongowa ju la li Bako la huwoha.”

“Harimwa yi shandza sha dagoni.  Vuka mlongo wu moja tu.  Yini yika de yi ndziya muntru akojuwa angiya wu vahano li Bako laka la fanyiwa harimwa yi shandza.  Li Bako lakoyiriwa Bako la Brozen Vani vuka de wu vahano yi fidiya yakotolwa.  Mwanadamu kakoswamihilwa madhambi yahe badi nahika aja atowa fidiya.  Aka alazimu angihe wu muhono wahe harimwa yi shitswa sha yi shinyama ha hudji tsanganyisa na yi shinyama kabula yahu shitowa fidiya.  Wakati wuwo fundi atsorenga yi damu ayi triye harimwa kuveti ayiroze harimwa yi mindru ya li Bako.  Wu muntru akotowa yi fidiya akojuwa huka amba yi damu ya yi shinyama kayako towa swafi li dhambi be yako li tsitsa ha baendhi za wakati tampaka wu wakati atowawo fidiya yangina.”

 “Yi li bako la komulaguwa de wu mwiri wampawa.  Yi damu piya yaka ya triha hari mwa wu mundru wa wu mwiri wampawa, na wu mundru wunu wakomulaguwa de Insa.  Wakati Insa afa, vuka djeshi amuforowa yi mbavu yahe, damu na maji ya triha hari mwa wu mundru wa wu mwiri wampawa mawuri de halilo wu fundi wa masadaka akotowa yi damu ya yi shinyama wakati shakowulawa ha hutowa sadaka.  Vwa tafawuti ntribwavu bayina ya yi damu ya Insa a yi Damu ya yi shinyama shako tolwa fidiya.  Hu towa fidiya shinyama yika yi lazimu yi fanyiwa kakila wakati be Insa afu viyagi moja tu na yi damu yahe yitosho mawuri de halilo ya makalima ya rongowa:  Mana kiristi afu mara moja ha hu tsashiya wantru muswamanha wa ya madhambi yawo.’ “11

“Vuka mulongo wu moja de muntru akojuwa  aviri ha hungiya wu moni.  Insa arongowa: wami de wu mulongo.  Muntru wontsi angiyawo ha huniviriya, wuwo atso huyiwa.  Atsongiya na hu lawa ha nafasi, atso para na shahula shahe.’ “12

“Yi asubwihi suku aka aregeya duniya, mtrumshe mengoni mwa wu wantru wahe amuwono Insa bavuni mwa li kaburi.  Insa amwambiya asimubanbe mana rasa kaka a wonana na Babahe Mngu mawuri de halilo muntru mlibwavu wa dini kakojuwa asikwa na muntru ata mpaka ayentre na yi damu harimwa yi placi ndzitwaharifu. Insa amwambiya:  Wusini sike, mana rasa tsaheya ha bababgu.  Be yendra ha wananyangu wa wambiye.’13  Wuku de wule Insa aka angiya hari mwa yi nyumba yikawo de ya maswahaba ya he yaka na waye a wambiya amba watsojuwa wa mubambe yivo.  Yi hazi yahe yika yi yisa.  A wambiya:  “Namwangaliye yi mindru na yi mihono yangu, ha kweli wunu de wami.  Namunisike, muone, mana mufu kakana nyama, wala miba, mawuri de halilo munionawo nazo.’ “14

“Yini hadisi ndzuzuri, Abou!  Tsaparo fikiri huka amba wu vahano yi fidiya yakotolwa vwako rongowa ntrongo mawuri de zini,” Karim arongowa.

“Ewa, yika ndzuzuri!  Vwa nyengi.  Yi suku Insa aka afa, ya mafundi wa dini wakotowa fidiya ya zinyama hari mwa yi nyumba ya enbada yaanni de yi tample yaka bavuni.  Wakati wa yisa hutowa yi fidiya, wu fundi abuzi ha huwambiya wu wantru:  ‘Yi isa!’  Harimwa baendhu za kilometer bavuni na wu wakati de wuwo wuwo hari mwa mulima karibu na mjini, wu Mwana wa Mngu aka awulawa hahu limbwa yi mihono ha hu karibisha wu binadamu piya na waye a rongowa:  Yi isa!’ 15  Wakati Insa afa yi rido ndribwavu yaka harimwa yi nyumba ya enbada yika yi randruha mabayi mayili hu lawa wuju ata wunsini.  Harimwa yi hufa ya Insa Mngu asirambiya huka ritso juwa ringiye hari mwa wu twaharifu wahe hasibabu ya yi damu yahe.  Karisi tsaha tsena damu ya shinyama na fundi wa dini arisayidiye ringiye hari mwa wu twaharifu wa Mngu mana Insa Insa aka de wu fundi mlibwavu na waye afu mara moja tu hasibabu de ya madhambi ya wu binadamu piya. 

Ya makalima ya rongowa:  Insa alawa nkeme ha ji kali.  Na yi rido yaka harimwa yi nyumba ya enbada yi randruha mabayi mbili, yi arudhu yika yi ririntra, ya magambe yaka ya pasuha; mahaburi yaka yabuha, na wantru wengi wakomutuen Mngu waka wafa waregeya duniya, walawa harimwa ya mahaburi yawo, baenda Insa a regeya duniya yi suku ya raru wantru waka wa lawa harimwa ya mahaburi wa yendre mjini na wantru wengi wawa wono.  Wakati ya majeshi na wu wantru wakomukadza Insa wa wona yi arudhu ya diha wakoriya na wawo wa rongowa, “Ha wu kwelu wunu aka de wu Mwana wa Mngu!” ’16 

              

                 

1Lèvitique 17:11;  2Genèse 3:15;   3Matiyo 5:17;   4Makolosiya  2:15; 5Genèse 12;15; 6Exode 12:6-7;   71 Monye(Pierre) 1:19-20; 8Yuhani 1:29;  9Mivenuliyo 5:9;  10Maefeso 1:7; 11Monye 3:18;   12Yuhani 10:9;   13Yuhani 20:17;  14Lukasi 24:39 ;  15Yuhani 19:30;  16Matiyo 27:50-54.